Uprawnienia budowlane

Dokument wydawany w formie decyzji administracyjnej potwierdzający kwalifikacje zawodowe w określonej specjalności budowlanej. Uprawnienia budowlane nadawane są przez okręgowe komisje kwalifikacyjne samorządu zawodowego inżynierów budownictwa (PIIB) oraz architektów (IARP) po przejściu procesu kwalifikacyjnego oraz zdaniu egzaminu.

Uprawnienia budowlane są niezbędne aby pełnić samodzielne funkcje techniczne w budownictwie jako projektant, kierownik budowy lub robót a także inspektor nadzoru inwestorskiego. Warunkiem uzyskania uprawnień budowlanych jest zaliczenie egzaminu weryfikującego znajomość procesu budowlanego oraz praktycznego stosowania wiedzy technicznej.

Początki uprawnień budowlanych w Polsce sięgają 1928 roku, kiedy to w rozporządzeniu dotyczącym prawa budowlanego wprowadzono obowiązek posiadania odpowiednich kwalifikacji przez osoby zajmujące się zawodowo budownictwem.

Rodzaje uprawnień

Uprawnienia budowlane udzielane są do projektowania lub kierowania robotami budowlanymi, w ograniczonym zakresie lub bez ograniczeń. W decyzji określa się ich specjalność i ewentualną specjalizację techniczno-budowlaną oraz zakres prac projektowych lub robót budowlanych objętych danym uprawnieniem.

Aktualnie uprawnienia budowlane udzielane są w następujących specjalnościach:

  • architektonicznej
  • konstrukcyjno-budowlanej,
  • inżynieryjnej:
    • mostowej,
    • drogowej,
    • kolejowej w zakresie kolejowych obiektów budowlanych,
    • kolejowej w zakresie sterowania ruchem kolejowym,
    • hydrotechnicznej,
    • wyburzeniowej;
  • instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń:
    • telekomunikacyjnych
    • cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych
    • elektrycznych i elektroenergetycznych

Specjalności uprawnień budowlanych

uprawnienia konstrukcyjno budowlane

Uprawnienia konstrukcyjno-budowlane

Umożliwiają projektowanie konstrukcji obiektu lub kierowanie robotami budowlanymi w odniesieniu do konstrukcji oraz architektury obiektu.

Uprawnienia sanitarne

Uprawniają do projektowania obiektu budowlanego lub kierowania robotami budowlanymi związanymi z obiektem budowlanym, takim jak: sieci i instalacje cieplne, sieci i instalacje wentylacyjne sieci i instalacje gazowe, sieci i instalacje wodociągowe oraz kanalizacyjne.

Uprawnienia elektryczne

Umożliwiają projektowanie obiektu budowlanego lub kierowanie robotami budowlanymi związanymi z obiektem budowlanym, takim jak: sieci elektryczne, instalacje i urządzenia elektryczne i elektroenergetyczne, kolejowe, trolejbusowe i tramwajowe sieci trakcyjne, sieci trakcyjne metra.

uprawnienia drogowe

Uprawnienia drogowe

Uprawniają do projektowanie obiektów budowlanych lub kierowanie robotami budowlanymi związanymi z następującymi obiektami budowlanymi: drogi w rozumieniu przepisów o drogach publicznych, z wyłączeniem drogowych obiektów inżynierskich oprócz przepustów, drogi dla ruchu oraz postoju statków powietrznych oraz przepusty

uprawnienia kolejowe

Uprawnienia kolejowe

Umożliwiają projektowanie lub kierowanie robotami na obiektach budowlanych związanych z infrastrukturą kolejową, takich jak: stacje i linie kolejowe, bocznice kolejowe oraz pozostałe budowle kolejowe towarzyszące.

uprawnienia mostowe

Uprawnienia mostowe

Umożliwiają projektowanie lub kierowanie robotami budowlanymi przy drogowych i kolejowych obiektach budowlanych takich jak: most, wiadukt, przepust, ściana oporowa, tunel liniowy i nadziemne lub podziemne przejście dla pieszych.

uprawnienia telekomunikacyjne

Uprawnienia telekomunikacyjne

Uprawniają do projektowania lub kierowania robotami na obiektach budowlanych w zakresie: telekomunikacji przewodowej oraz powiązaną infrastrukturą telekomunikacyjną, telekomunikacji bezprzewodowej wraz z towarzyszącą infrastrukturą.

Uprawnienia hydrotechniczne

Uprawniają do projektowania obiektu budowlanego lub kierowania robotami budowlanymi w zakresie morskich budowli hydrotechnicznych oraz budowli hydrotechnicznych tymczasowych i stałych.

uprawnienia architektoniczne

Uprawnienia architektoniczne

Umożliwiają projektowanie obiektów budowlanych lub kierowanie robotami budowlanymi w odniesieniu do architektury obiektu budowlanego.

Wymagania

Do uzyskania uprawnień budowlanych niezbędne jest odpowiednie wykształcenie techniczne wyższe, na poziomie magistra inżyniera, inżyniera lub w przypadku uprawnień ograniczonych również technika.

Wymagany zakres wykształcenia został określony w rozporządzeniu w sprawie przygotowania zawodowego do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie. W akcie wskazane zostały kierunki studiów odpowiednie i pokrewne dla danej specjalności uprawnień oraz wykaz zawodów związanych z budownictwem ( dla wykształcenia średniego ).

Dokumenty potwierdzające wykształcenie

Dokumentami potwierdzającymi wykształcenie są odpis dyplomu ukończenia studiów wraz z suplementem lub zaświadczeniem o przebiegu studiów, dokument potwierdzający tytuł zawodowy technika lub mistrza ( lub dyplom w zawodzie na poziomie technika ).

Weryfikacja wykształcenia

Weryfikacji posiadanego przez kandydata wykształcenia dokonuje Okręgowa Komisja Kwalifikacyjna PIIB porównując zakres ukończonego kierunku studiów z tym określonym w rozporządzeniu. Analogicznie w przypadku zawodów związanych z budownictwem porównywany jest posiadany tytuł zawodowy technika lub mistrza.

Pozytywnej weryfikacji podlegają kierunki studiów, których nazwy wymieniono bezpośrednio w rozporządzeniu, lub dla których minimum jedna trzecia programu studiów ( określonego wg ECTS ) się pokrywa z ich zakresem.

Praktyka

Zakres praktyki zawodowej

Praktyka zawodowa uprawnień budowlanych wykonawczych polega na pełnieniu funkcji technicznej na budowie i obejmuje wykonywanie czynności związanych z koniecznością fachowej oceny zjawisk oraz samodzielnego rozwiązywania problemów techniczno-organizacyjnych. Zadania powinny mieć zróżnicowany charakter oraz obejmować możliwie jak największy cykl realizacji inwestycji.

Praktyka do uprawnień projektowych wymaga natomiast bezpośredniego uczestnictwa w pracach projektowych przy sporządzaniu projektów. Wykonywane zadania projektowe powinny być zróżnicowane tematycznie, oraz o możliwie szerokim stopniu złożoności i zakresie.

Zakres wykonywanych czynności powinien w całości odpowiadać zakresowi uprawnień budowlanych o jakie ubiega się kandydat.

Kiedy rozpocząć praktykę zawodową?

Praktyka zawodowa może zostać zaliczona po uzyskaniu dyplomu ukończenia wyższej uczelni, zdobycia tytułu technika lub mistrza, lub też tytułu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe na podobnym poziomie. Dopuszcza się również rozpoczęcie praktyki zawodowej po ukończeniu trzeciego roku studiów.

Warto dodać, iż aby praktyka została zaliczona, uzyskane wcześniej wykształcenie ( lub rozpoczęte studia ), powinny swym zakresem odpowiadać specjalności uprawnień budowlanych, do jakich uzyskania jest odbywana.

Kierownik i patron praktyki

Kierownik praktyki zawodowej

Kierownik praktyki sprawuje bezpośredni nazdór nad praktyką zawodową kandydata ubiegającego się o uprawnienia budowlane. Powinien posiadać uprawnienia w odpowiedniej specjalności oraz być aktywnym członkiem samorządu zawodowego. Na zakończenie ocenia praktykę oraz potwierdza ją w oświadczeniu.

Patron praktyki zawodowej

Patron może kierować praktyką zawodową kandydata jedynie przy sporządzaniu projektów. Podstawową różnicą jest brak zależności formalno-prawnej z kadydatem ubiegającym się o uprawnienia budowlane.

Kierownik i patron nadzorują przebieg praktyki zawodowej kandydata oraz na koniec potwierdzają jej odbycie w specjalnym oświadczeniu. Kierownik praktyk zawodowej nadzoruje praktykę zawodową przy wykonywaniu projektów lub na budowie, patron natomiast jedynie przy projektowaniu.

Kierujący praktyką powinien posiadać uprawnienia odpowiadające swym zakresem uprawnieniom o jakie ubiega się wnioskodawca oraz być czynnym członkiem samorządu zawodowego przez cały okres praktyki.

Egzamin na uprawnienia budowlane

Egzamin na uprawnienia budowlane jest drugim etapem postępowania kwalifikacyjnego. Jego celem jest sprawdzenie znajomości zagadnień związanych z realizacją procesu budowlanego oraz praktycznych umiejętności stosowania wiedzy technicznej. Przeprowadzane są przez okręgowe komisje kwalifikacyjne samorządów zawodowych inżynierów i architektów.

Egzamin pisemny i ustny

Egzamin składa się z części pisemnej w formie testu jednokrotnego wyboru podczas którego sprawdzana jest znajomość przepisów prawnych regulujących proces budowlany. Od kandydatów wymaga się także wiedzy z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony środowiska, ochrony zabytków a także procedur administracyjnych.

Podczas egzaminu ustnego komisja weryfikuje praktyczną wiedzę techniczną nabytą podczas odbywania praktyki zawodowej oraz umiejętności praktycznego stosowania przepisów prawa. Pytania mogą także polegać na wykonaniu zadań projektowych lub rozwiązaniu zagadnień problemowych związanych z prowadzeniem budowy.

Terminy egzaminów

Egzaminy organizowane są co najmniej dwa razy do roku w terminach wyznaczanych przez właściwą izbę samorządu zawodowego. W przypadku samorządu inżynierów budownictwa PIIB egzamin w sesji wiosennej odbywa się co roku w maju, natomiast w sesji jesiennej w listopadzie. Samorząd architektów IARP organizuje natomiast egzaminy w sesji letniej w czerwcu, a w sesji zimowej w grudniu.

Zakres egzaminu

Zakres egzaminów obejmuje znajomość kilkudziesięciu ustaw i rozporządzeń oraz norm regulujących zagadnienia z dziedziny budownictwa i architektury. Przed każdą sesją egzaminacyjną krajowe komisje kwalifikacyjne PIIB i IARP publikują szczegółowe listy wymagań z podziałem na poszczególne specjalności i zakresy uprawnień budowlanych.

Funkcje techniczne i odpowiedzialność

Ustawa Prawo budowlane wymaga by osoby pełniące samodzielne funkcje techniczne w budownictwie posiadały uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności oraz były aktywnymi członkami samorządu zawodowego. Niezbędne jest także posiadanie posiadanie odpowiedniego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej.

Samodzielne funkcje techniczne w budownictwie można sprawować poprzez:

  • projektowanie, sprawdzanie projektów architektoniczno-budowlanych i sprawowanie nadzoru autorskiego
  • kierowanie budową lub innymi robotami budowlanymi
  • kierowanie wytwarzaniem konstrukcyjnych elementów budowlanych oraz nadzór i kontrolę techniczną wytwarzania tych elementów
  • sprawowanie nadzoru inwestorskiego
  • sprawowanie kontroli technicznej utrzymania obiektów budowlanych

Członkowie samorządów zawodowych inżynierów oraz architektów podlegają obowiązkowi ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej, za szkody które mogą wystąpić w wyniku wykonywania przez nich samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie.

Kierownik budowy

Kierownik budowy zarządza wszsystkimi pracami na terenie budowy, dba o zgodność prac z pozwoleniem na budowę oraz obowiązującymi przepisami i normami. Jest również odpowiedzialny za bezpieczeństwo wszystkich pracowników.

projektant

Projektant

Jest odpowiedzialny za komplekstowe przygotowanie projektu budowlanego oraz projektów wykonawczych i branżowych zgodnie z wymaganiami inwestora oraz obowiązującymi zapisami prawnymi. W razie potrzeby koordynuje również pracę i współpracuje z projektantami branżowymi.

inspektor nadzoru inwestorskiego

Inspektor nadzoru inwestorskiego

Inspektor reprezentuje interesy inwestora na terenie budowy. Dba o jakość wykonywanych robót oraz ich zgodność z dokumentacją i przepisami. Potwierdza zakres robót budowlanych i może brać udział w rozliczeniach finansowych budowy.

Uprawnienia budowlane to nie tylko zdefiniowane w przepisach budowlanych przywileje, ale też duża odpowiedzialność związana z wykonywaniem obowiązków zawodowych. Każdy inżynier posiadający uprawnienia budowlane i wykonujący samodzielne funkcje techniczne w budownictwie podlega odpowiedzialności:

  • odpowiedzialność cywilna – gdy na skutek działania lub zaniechania zostaje wyrządzona szkoda innej osobie
  • odpowiedzialność karna – mogą podlegać jej wszyscy uczestnicy procesu budowlanego jeżeli wykonują swe obowiązki niezgodnie z obowiązującymi przepisami
  • odpowiedzialność zawodowa – jest związana z wykonywaniem samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie
odpowiedzialnosc zawodowa w budownictwie

Odpowiedzialność zawodowa w budownictwie

Odpowiedzialność zawodowa związana jest z wykonywaniem samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie. Podlegają jej osoby dopuszczające się wykroczeń określonych w ustawie Prawo budowlane.

odpowiedzialność cywilna w budownictwie

Odpowiedzialność cywilna w budownictwie

Odpowiedzialność cywilna powstaje gdy na skutek działania lub zaniechania zostaje wyrządzona szkoda drugiej osobie. Wiąże się z koniecznością naprawienia szkody poprzez przywrócenie stanu pierwotnego lud zadośćuczynienie.

odpowiedzialnosc karna w budownictwie

Odpowiedzialność karna w budownictwie

Podlegają jej wszyscy uczestnicy procesu budowlanego, osoby wykonujące samodzielne funkcje techniczne w budownictwie nawet jeżeli formalnie nie mają do tego podstaw. Katalog wykroczeń określono w ustawie Prawo budowlane.

Samorządy zawodowe PIIB i IARP

Obecnie na terenie Polski działają dwa samorządy skupiające osoby wykonujące obowiązki związane z procesem budowlanym. Samorząd zawodowy inżynierów budownictwa tworzą członkowie zrzeszeni w izbie inżynierów budownictwa. Natomiast samorząd zawodowy architektów tworzą członkowie zrzeszeni w izbie architektów.

Izba inżynierów budownictwa skupia osoby posiadające odpowiednie uprawnienia budowlane lub są obywatelami państw członkowskich, którzy w tych krajach nabyli równoważne uprawnienia uznane zostały uznane na terenie Polski.

Izba architektów gromadzi osoby posiadające uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej do projektowania bez ograniczeń lub posiadają równoważne kwalifikacje uzyskane za granicą i uznane na terenie naszego kraju.

Prawo do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie przysługuje wyłącznie osobom wpisanym na listę członków odpowiedniej izby samorządu zawodowego.

Polska Izba Inżynierów Budownictwa

PIIB – Polska Izba Inżynierów Budownictwa

PIIB to największa organizacja samorządowa zrzeszającą inżynierów budownictwa na terenie Polski. Jej członkami mogą zostać osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiednich specjalnościach oraz spełniają wszystkie wymagania określone w ustawie Prawo budowlane.

IARP – Izba Architektów RP

IARP jest największą organizacją samorządową skupiającą architektów na terenie RP. Mogą należeć do niej architektci posiadający uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej do projektowania bez ograniczeń oraz wpisani na listę członków okręgowych izb architektów.

Organy PIIB i IARP

Częste pytania czytelników