Spór o uprawnienia architektoniczne: IARP kwestionuje prawo inżynierów budownictwa do projektowania w zabudowie zagrodowej

Krajowa Rada Izby Architektów RP wysłała 17 września 2026 r. oficjalne stanowisko do Zastępcy Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Teza jest jednoznaczna: inżynier budownictwa, który ma uprawnienia architektoniczne w ograniczonym zakresie, ale jest zapisany tylko do PIIB, a nie do IARP, nie ma prawa wykonywać samodzielnych funkcji technicznych w tej specjalności. Jeśli to stanowisko przełoży się na praktykę nadzoru budowlanego, dotknie to tysięcy projektantów pracujących w budownictwie zagrodowym.

O co dokładnie chodzi

Uprawnienia architektoniczne w ograniczonym zakresie pozwalają projektować budynki mieszkalne jednorodzinne, inwentarskie i gospodarcze na terenach zabudowy zagrodowej, o kubaturze do 1000 m³. Historycznie mogły je zdobyć nie tylko osoby z wykształceniem architektonicznym, ale też inżynierowie budownictwa — i tak jest do dziś.

Problem w tym, do której izby taka osoba ma obowiązek należeć. IARP twierdzi, że decyduje specjalność uprawnień, a nie wykształcenie czy tytuł zawodowy. Skoro uprawnienia są architektoniczne, posiadacz musi być członkiem Izby Architektów — niezależnie od tego, że z wykształcenia jest inżynierem budownictwa i od lat należy do PIIB.

Podstawa prawna stanowiska IARP

Argumentacja opiera się na kilku przepisach:

art. 12 ust. 1 Prawa budowlanego definiuje samodzielną funkcję techniczną w budownictwie — projektowanie, kierowanie robotami, nadzór inwestorski, kontrolę techniczną utrzymania obiektów
art. 6 ust. 1 ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa stanowi, że prawo wykonywania samodzielnych funkcji technicznych przysługuje wyłącznie osobom wpisanym na listę członków właściwej izby
art. 12 ust. 7 Prawa budowlanego wiąże wykonywanie tych funkcji z wpisem na listę członków właściwej izby, potwierdzonym zaświadczeniem
art. 5 ust. 1 ustawy samorządowej określa, kogo zrzesza Izba Architektów — w tym osoby z uprawnieniami architektonicznymi w ograniczonym zakresie, uzyskanymi po 1 stycznia 1995 r.

Zdaniem IARP wykonywanie funkcji technicznej bez przynależności do właściwej izby to działanie sprzeczne z prawem. Konsekwencje mogą być poważne — decyzja o pozwoleniu na budowę wydana na podstawie projektu takiej osoby może być dotknięta rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, co otwiera drogę do stwierdzenia jej nieważności. IARP powołuje się też na art. 81 ust. 1 pkt 1 lit. d Prawa budowlanego, z którego wywodzi uprawnienie organów administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego do weryfikowania nie tylko zakresu uprawnień projektanta, ale i jego przynależności do właściwej izby.

Jeden wyjątek: uprawnienia sprzed 1995 roku

Do stanowiska dołączono opracowanie „Struktura uprawnień do projektowania architektonicznego w ograniczonym zakresie”, pokazujące, jak zmieniał się zakres tych uprawnień od 1928 r. Kluczowy wniosek z tabeli: uprawnienia architektoniczne ograniczonego zakresu zdobyte przed 1 stycznia 1995 r. wiążą posiadacza z PIIB, a nie z IARP. To wynika z przepisów obowiązujących przed wejściem w życie obecnej ustawy Prawo budowlane z 7 lipca 1994 r.

Dla uprawnień nadanych po tej dacie — a to zdecydowana większość aktualnie czynnych zawodowo projektantów — zasada jest już jedna: specjalność architektoniczna, niezależnie od zakresu, wiąże z Izbą Architektów.

Drugi wątek pisma: projekt zagospodarowania terenu

IARP porusza w stanowisku także kwestię PZT. Izba stoi na stanowisku, że projekt zagospodarowania terenu to nie tylko dokument techniczny towarzyszący projektowi architektoniczno-budowlanemu, ale jedno z podstawowych narzędzi kształtowania przestrzeni i ładu architektonicznego. W ocenie IARP organy AA-B nie powinny ograniczać weryfikacji kompetencji do sprawdzenia, czy projektant ma jakiekolwiek uprawnienia budowlane — powinny każdorazowo analizować, czy zakres opracowania dotyczy zagadnień architektonicznych wymagających udziału architekta.

Co to oznacza w praktyce

Jeśli masz uprawnienia architektoniczne w ograniczonym zakresie i projektujesz w zabudowie zagrodowej:

sprawdź, czy Twoje uprawnienia zostały nadane przed czy po 1 stycznia 1995 r. — to decyduje o tym, która zasada Cię dotyczy
jeśli uprawnienia są powojenne (po 1995 r.) i jesteś zapisany tylko do PIIB, stanowisko IARP oznacza ryzyko dla ważności decyzji wydawanych na podstawie Twoich projektów
do czasu wyjaśnienia sprawy przez GUNB warto rozważyć dodatkowy wpis do IARP — koszt składki jest niewspółmiernie niższy niż ryzyko podważenia pozwolenia na budowę
jeśli sporządzasz PZT, przygotuj się na możliwość, że organy zaczną baczniej weryfikować, czy zakres opracowania nie wymaga udziału architekta

Co dalej

To na razie stanowisko jednej izby, nie zmiana przepisów ani orzeczenie sądu. GUNB nie odpowiedział jeszcze publicznie. Ostateczne rozstrzygnięcie tego sporu kompetencyjnego może wymagać albo doprecyzowania przepisów, albo jednoznacznego stanowiska nadzoru budowlanego, a w skrajnym przypadku — orzecznictwa sądów administracyjnych.

Będziemy śledzić rozwój sprawy i informować o reakcji GUNB oraz PIIB, gdy się pojawi.

Link do stanowiska IARP