PIIB ujawnia: przez dekadę zawieszono na 2 lata lub skreślono tylko 7 inżynierów. Co kryją statystyki dyscyplinarne?

Przy okazji prac nad nowelizacją ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa Polska Izba Inżynierów Budownictwa ujawniła dane, które wcześniej nie były publicznie dostępne — pełne statystyki postępowań dyscyplinarnych z lat 2015–2025. Dane trafiły do Oceny Skutków Regulacji dołączonej do projektu senackiego i pokazują coś zaskakującego: na 118 000 członków PIIB w ciągu całej dekady zawieszono lub skreślono z listy członków łącznie 7 osób.

Czy to oznacza, że inżynierowie budownictwa to wyjątkowo zdyscyplinowane środowisko? Czy może system odpowiedzialności zawodowej działa zbyt łagodnie? Dane mówią wiele — ale wymagają kontekstu.

Skąd wzięły się te dane i dlaczego teraz?

Senat przygotował projekt ustawy zmieniającej sposób wykonywania kar dyscyplinarnych wobec architektów i inżynierów budownictwa. Żeby uzasadnić potrzebę zmian — lub jej brak — komisje senackie poprosiły obie izby zawodowe o dostarczenie twardych danych: ile spraw wpływa, ile kończy się ukaraniem, ile osób odwołuje się od wyroków.

PIIB odpowiedziała pismem z 16 stycznia 2026 r. (znak: ZD.050.2.2026), przekazując zestawienie zbiorcze ze wszystkich 14 okręgowych izb inżynierów budownictwa za lata 2015–2025. To pierwsza tak szczegółowa, publicznie dostępna tabela dyscyplinarna w historii PIIB.

Co dokładnie mierzono — wyjaśnienie każdej pozycji tabeli

Tabela zawiera siedem wierszy, z których każdy mierzy inny etap lub wynik postępowania dyscyplinarnego. Żeby dane miały sens, trzeba wiedzieć co każda liczba oznacza.

Liczba spraw z odpowiedzialności dyscyplinarnej to liczba wszystkich wszczętych postępowań w danym roku — niezależnie od tego, czy ktoś był winny. Obejmuje zarówno skargi klientów i inwestorów, jak i sprawy wszczynane z urzędu przez organy nadzoru budowlanego. Wszczęcie sprawy nie oznacza winy — to odpowiednik aktu oskarżenia, nie wyroku.

Liczba spraw zakończonych ukaraniem to liczba postępowań, które skończyły się jakąkolwiek karą. Katalog kar obejmuje cztery poziomy: upomnienie (najlżejsze), nagana, zawieszenie w prawach członka na okres do 2 lat i skreślenie z listy członków (najsurowsze). W tej liczbie mieszczą się wszystkie cztery rodzaje kar łącznie.

Liczba podjętych uchwał Okręgowej Rady to kluczowa pozycja z punktu widzenia nowelizacji. Po prawomocnym wyroku sądu dyscyplinarnego okręgowa rada izby musiała podjąć osobną uchwałę potwierdzającą i wykonującą ten wyrok. Ten dodatkowy krok był — zdaniem Senatu — zbędnym formalizmem. Dane pokazują, że uchwały podejmowano sporadycznie: łącznie tylko 7 razy w 10 latach, co oznacza że w pozostałych przypadkach rady albo działały z opóźnieniem, albo w ogóle nie podejmowały uchwał.

Liczba odwołań od uchwał Okręgowej Rady do Krajowej Rady to liczba przypadków, gdy ukarany nie pogodził się z uchwałą rady i odwołał się do organu wyższego szczebla. W całej dekadzie: dokładnie 1 raz. To jeden z kluczowych argumentów Senatu za uproszczeniem procedury — skoro i tak prawie nikt się nie odwołuje, po co utrzymywać dodatkowy etap formalny?

Liczba spraw zakończonych w I instancji, II instancji i Sądzie Apelacyjnym pokazuje gdzie sprawa dobiegała końca. Zdecydowana większość kończyła się w I instancji — czyli okręgowy sąd dyscyplinarny rozstrzygał i nikt się nie odwoływał. Część trafiała do II instancji (Krajowy Sąd Dyscyplinarny). Do Sądu Apelacyjnego — czyli sądu powszechnego — w ciągu 10 lat nie trafiła ani jedna sprawa. Zero.

Liczba prawomocnych wyroków skazujących to finalna, niepodważalna liczba osób uznanych za winne i ukaranych jakąkolwiek karą. Łącznie w 10 latach: 53. Średnio 5 rocznie na 118 000 członków.

Wyszczególnienie	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025	Suma
Liczba spraw z odpowiedzialności dyscyplinarnej	17	14	15	9	5	8	10	10	9	10	18	125
Liczba spraw zakończonych ukaraniem (upomnienie, nagana, zawieszenie, skreślenie)	5	8	6	6	3	3	6	9	6	4	5	61
Liczba podjętych uchwał Okręgowej Rady w przypadku wyroku skazującego	1	0	0	2	0	1	1	2	0	0	0	7
Liczba odwołań od uchwał Okręgowej Rady do Krajowej Rady	0	0	0	0	0	0	0	1	0	0	0	1
Liczba spraw zakończonych w I instancji	12	11	8	7	4	7	6	7	6	5	5	78
Liczba spraw zakończonych w II instancji	0	1	1	0	0	0	2	0	1	0	2	7
Liczba spraw zakończonych w Sądzie Apelacyjnym	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0
Liczba prawomocnych wyroków skazujących	5	6	4	5	3	3	5	9	3	3	7	53

Źródło: Polska Izba Inżynierów Budownictwa, pismo z dnia 16 stycznia 2026 r., znak: ZD.050.2.2026

Co oznaczają poszczególne kary — i dlaczego te 7 to osobna kategoria

Żeby zrozumieć wagę liczby 7, trzeba wiedzieć czym różnią się kary dyscyplinarne od siebie.

Upomnienie to najlżejsza forma reakcji dyscyplinarnej. Wpis do rejestru, ale żadnych ograniczeń w wykonywaniu zawodu. Inżynier następnego dnia idzie na budowę.

Nagana to kara poważniejsza wizerunkowo, ale tak samo jak upomnienie nie odbiera możliwości pracy. Również tylko wpis do rejestru.

Zawieszenie w prawach członka izby na okres do 2 lat to już zupełnie inna kategoria. Zawieszony inżynier przez cały okres kary nie może pełnić żadnej samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie — nie może być kierownikiem budowy, projektantem ani inspektorem nadzoru. Formalnie należy do izby, ale zawodowo stoi w miejscu.

Skreślenie z listy członków izby to kara najsurowsza. Inżynier zostaje wykreślony z rejestru i traci możliwość wykonywania zawodu. Żeby wrócić, musi przejść całą procedurę ponownego wpisu.

Te dwie ostatnie kary — zawieszenie i skreślenie — to właśnie owe 7 przypadków przez całą dekadę. Pozostałe 46 wyroków skazujących (spośród 53 łącznie) to upomnienia i nagany, które nie odbierają możliwości wykonywania zawodu ani na jeden dzień.

Co mówią liczby

Zestawienie kluczowych danych daje pełny obraz skali zjawiska.

W ciągu 10 lat wszczęto łącznie 125 postępowań dyscyplinarnych — średnio 11–12 rocznie na całą Polskę. Skończyło się ukaraniem 61 osób, czyli mniej niż połowa wszczętych spraw kończyła się jakąkolwiek sankcją. Prawomocnych wyroków skazujących było 53. Spośród nich kary realnie ograniczające wykonywanie zawodu — zawieszenie lub skreślenie — orzeczono łącznie 7 razy.

Dla porównania: w 2022 roku, który był rekordowy pod względem wyroków skazujących, ukarano 9 osób — na 118 000 członków. To 0,0076% środowiska.

Czy to mało, czy dużo?

Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi — i właśnie dlatego dane są ciekawe.

Z jednej strony można argumentować, że niska liczba postępowań świadczy o wysokim poziomie zawodowym inżynierów budownictwa. Środowisko, które przez dekadę generuje średnio 11 skarg rocznie na 118 000 osób, jest środowiskiem wyjątkowo zdyscyplinowanym — zwłaszcza biorąc pod uwagę, że błędy w budownictwie mają natychmiastowe i wymierne skutki: przecieki, pęknięcia, katastrofy, wypadki. Gdyby naruszenia były powszechne, skarg byłoby znacznie więcej.

Z drugiej strony można postawić pytanie odwrotne: czy system w ogóle wyłapuje przewinienia? Postępowanie dyscyplinarne jest wszczynane na wniosek lub z urzędu — ale kto składa wnioski? Poszkodowani inwestorzy rzadko wiedzą, że taka ścieżka istnieje. Organy nadzoru budowlanego mają własne priorytety. Większość nieprawidłowości na budowach kończy się polubownie, reklamacją lub w sądzie cywilnym — nie przed sądem dyscyplinarnym.

Nie wiadomo ile przypadków, które kwalifikowałyby się do postępowania dyscyplinarnego, nigdy do niego nie trafia. Tabela mierzy to, co wpłynęło — nie to, co mogło wpłynąć.

Co zmieni nowelizacja

Projekt senacki, przy okazji którego te dane wyszły na jaw, nie zmienia katalogu kar ani zasad ich orzekania. Zmienia wyłącznie procedurę ich wykonywania — eliminując konieczność podejmowania przez radę okręgową osobnej uchwały w przypadku kar orzeczonych przez sąd dyscyplinarny.

W praktyce oznacza to, że po prawomocnym wyroku sądu dyscyplinarnego zawieszenie lub skreślenie nastąpi automatycznie — przewodniczący rady dokonuje wpisu niezwłocznie po otrzymaniu odpisu wyroku, bez zwoływania posiedzeń i głosowania.

Dodatkowo projekt wprowadza twarde terminy za nieopłacanie składek: zawieszenie po 6 miesiącach zaległości, skreślenie po roku. Dotychczas każda izba okręgowa stosowała własną praktykę w tym zakresie.

PIIB była przeciwna części tych zmian. Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił zastrzeżenia dotyczące ograniczenia prawa do odwołania. Projekt jest w Sejmie i może jeszcze ulec zmianom przed uchwaleniem.

Podsumowanie

Dane PIIB za lata 2015–2025 pokazują środowisko, w którym formalna odpowiedzialność dyscyplinarna jest rzadkością — 53 wyroki skazujące na 118 000 członków w ciągu dekady, w tym zaledwie 7 przypadków zawieszenia lub skreślenia z listy. Czy to powód do dumy, czy do niepokoju — zależy od tego, jak oceniamy skuteczność samego systemu.

Jedno jest pewne: bez nowelizacji i wynikającego z niej obowiązku ujawnienia danych, te liczby nadal pozostawałyby wewnętrzną sprawą izby. Teraz są częścią publicznego dokumentu legislacyjnego — i warto je znać.

Źródło danych: Ocena Skutków Regulacji do projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa oraz ustawy – Prawo budowlane, druk senacki nr 570, 570 S, 7 maja 2026 r. Dane PIIB: pismo z dnia 16 stycznia 2026 r., znak: ZD.050.2.2026.