Prezydent podpisał nowelizację. Co realnie zmienia się dla inżynierów, architektów i inwestorów

28 sierpnia 2026 r. prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa oraz ustawy – Prawo budowlane. To akt o dwóch zupełnie różnych twarzach — jedna dotyczy dyscyplinarki w izbach, druga daje inwestorom dodatkowe 18 miesięcy na start na starych warunkach techniczno-budowlanych.

Skąd ta nowelizacja

Projekt wyszedł z Senatu (inicjatywa grupy senatorów, druk senacki 570, przedstawiciel wnioskodawcy — senator Jacek Trela) i trafił do Sejmu jako druk nr 2669. Powód wejścia w życie: przepisy o skreśleniu z listy członków izby i zawieszeniu w prawach członka budziły od lat wątpliwości interpretacyjne — czy uchwała okręgowej rady izby wydawana po wyroku sądu dyscyplinarnego ma charakter rozstrzygający, czy jest tylko czynnością techniczną wykonującą orzeczenie sądu.

Skala problemu, którą sami samorządy podały w konsultacjach, jest niewielka — PIIB wskazała, że w latach 2015–2025, przy średnio 118 000 członków, zapadło łącznie 7 orzeczeń dyscyplinarnych skutkujących zawieszeniem lub skreśleniem, a Izba Architektów RP odnotowała w tym czasie 4 odwołania od takich uchwał. Mimo to zmiana przeszła — i warto wiedzieć, że nie przeszła bezkonfliktowo: Minister Finansów i Gospodarki proponował w ogóle z niej zrezygnować, PIIB była przeciwna nowemu trybowi (bo różnicuje procedurę w zależności od przyczyny skreślenia/zawieszenia), a Rzecznik Praw Obywatelskich negatywnie ocenił pierwotnie proponowaną retroakcję przepisu przejściowego. RPO zwrócił też uwagę, że nowelizacja odbiera architektom i inżynierom dodatkowe środki odwoławcze, co jest ingerencją w prawa nabyte związane z wykonywaniem zawodu zaufania publicznego. Ostatecznie ustawodawca poszedł na rękę tej krytyce w kwestii przepisu przejściowego — więcej w sekcji o postępowaniach w toku.

Koniec podwójnej uchwały przy karze dyscyplinarnej

To sedno nowelizacji w części dotyczącej samorządów zawodowych. Jeśli skreślenie z listy członków izby albo zawieszenie w prawach członka jest karą wymierzoną przez sąd dyscyplinarny, okręgowa rada izby nie będzie już podejmować odrębnej uchwały w tej samej sprawie. Zamiast tego:

sąd dyscyplinarny niezwłocznie przekazuje przewodniczącemu okręgowej rady izby odpis prawomocnego orzeczenia,
przy karze skreślenia — przewodniczący dokonuje skreślenia z listy niezwłocznie po otrzymaniu odpisu orzeczenia,
przy karze zawieszenia — przewodniczący wpisuje na liście członków informację o zawieszeniu, również niezwłocznie po otrzymaniu odpisu.

To rozwiązanie wzorowane na ustroju samorządów adwokatów i radców prawnych. W praktyce oznacza to szybsze wykonanie prawomocnej kary i jedną instancję odwoławczą mniej — co, jak wspomniano wyżej, było punktem spornym w konsultacjach.

Doprecyzowane przesłanki skreślenia i zawieszenia

Nowelizacja zawęża i precyzuje, kiedy izba może sięgnąć po najsurowsze środki:

skreślenie z listy — dotychczas wystarczało samo orzeczenie o utracie uprawnień budowlanych; teraz przesłanką jest utrata wszystkich posiadanych uprawnień budowlanych,
nowa przesłanka skreślenia — nieopłacanie składek członkowskich (w wysokości i terminach ustalonych uchwałą Krajowego Zjazdu Izby) przez okres roku,
zawieszenie w prawach członka — dotychczas wystarczało samo orzeczenie kary zakazu wykonywania samodzielnej funkcji technicznej; teraz zawieszenie następuje tylko, gdy zakaz obejmuje wszystkie funkcje techniczne, do których dana osoba była uprawniona,
nowa przesłanka zawieszenia — nieopłacanie składek przez okres dłuższy niż 6 miesięcy.

Innymi słowy: zaległość składkowa przestaje być tylko sprawą księgowości izby — staje się osobną, samodzielną podstawą do wypadnięcia z listy członków.

Zawieszony nie zaprojektuje ani nie podpisze — zmiana w Prawie budowlanym

Konsekwencje zawieszenia przenoszą się wprost do Prawa budowlanego. Nowy art. 12 ust. 7b wprost zabrania osobie zawieszonej w prawach członka izby wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie. Doprecyzowano też skutki zawieszenia w samej ustawie o samorządach: osobie zawieszonej — do czasu zatarcia kary — nie przysługuje czynne ani bierne prawo wyborcze w izbie, nie może pełnić funkcji w jej organach, a jeśli taką funkcję pełniła, jej mandat wygasa z mocy prawa.

Dodatkowy termin na egzamin i obowiązek informowania izby

Zmiana w art. 96 ust. 6 Prawa budowlanego dotyczy osób ukaranych z jednoczesnym nałożeniem obowiązku zdania egzaminu. Jeśli taka osoba nie zda w wyznaczonym terminie, okręgowa komisja kwalifikacyjna wyznaczy termin dodatkowy — nie krótszy niż 3 miesiące i nie dłuższy niż 6 miesięcy. Dopiero brak pozytywnej oceny w terminie dodatkowym skutkuje stwierdzeniem przez sąd dyscyplinarny utraty uprawnień budowlanych w danej specjalności i zakresie.

Doszedł też nowy obowiązek informacyjny (art. 99 ust. 1a) — właściwej okręgowej radzie izby trzeba niezwłocznie doręczyć odpis ostatecznej decyzji o ukaraniu zakazem wykonywania samodzielnej funkcji technicznej oraz odpis decyzji stwierdzającej utratę uprawnień w opisanym wyżej trybie egzaminacyjnym.

Postępowania w toku — bez działania wstecz

To punkt, w którym ustawodawca uwzględnił krytykę RPO. Do postępowań dyscyplinarnych oraz postępowań w sprawie odpowiedzialności zawodowej w budownictwie, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji, stosuje się przepisy dotychczasowe. Kto ma sprawę w toku, kończy ją na starych zasadach — łącznie z pełną ścieżką odwoławczą, którą nowelizacja dla nowych spraw likwiduje.

Przepis epizodyczny: 18 miesięcy na start wg starych warunków technicznych

Drugi, niezależny od powyższych blok zmian dotyczy Prawa budowlanego i rozwiązuje zupełnie inny problem — wygasające 19 września 2026 r. warunki techniczno-budowlane. Nowy art. 102a wprowadza przepis epizodyczny:

W okresie 18 miesięcy od dnia 20 września 2026 r. projekt zagospodarowania działki lub terenu lub projekt architektoniczno-budowlany może zostać sporządzony zgodnie z przepisami obowiązującymi do dnia 19 września 2026 r. — do wniosku o pozwolenie na budowę, wniosku o wydanie odrębnej decyzji zatwierdzającej taki projekt lub zgłoszenia budowy — po złożeniu organowi prowadzącemu postępowanie oświadczenia inwestora o stosowaniu tych przepisów.

Co to oznacza w praktyce:

to opcja, nie obowiązek — inwestor sam decyduje, czy chce projektować na starych, czy na nowych zasadach,
dotyczy nie tylko dokumentacji już przygotowywanej, ale też nowych inwestycji — dokumentację złożoną po 19 września 2026 r. też można oprzeć na starych przepisach,
warunkiem jest złożenie oświadczenia organowi prowadzącemu postępowanie — bez formalności nie ma wyboru,
jeśli inwestor skorzysta z tej opcji, projekt techniczny również sporządza się zgodnie z dotychczasowymi regulacjami — nie da się zmieszać starych warunków z nowym projektem technicznym,
zakres obejmuje też zgłoszenie budowy oraz określone postępowania legalizacyjne, nie tylko pozwolenie na budowę.

Dla praktyki projektowej to realna ulga — nowe warunki techniczne wprowadzają m.in. wymogi dot. instalacji fotowoltaicznych, magazynów energii, dostępności, przyłączy światłowodowych i infrastruktury do ładowania pojazdów elektrycznych (pisaliśmy o tym szerzej przy okazji analizy nowych warunków technicznych). Bez tego przepisu każdy projekt na zaawansowanym etapie przygotowania, którego dokumentacja wpłynęłaby po 19 września, musiałby zostać nagle przerobiony pod nowe wymogi. Teraz inwestor ma bufor czasowy, żeby dokończyć na znanych zasadach albo świadomie przejść na nowe.

Kiedy to wszystko wejdzie w życie

Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Na dziś (7 września 2026 r.) publikacji jeszcze nie było — a to od niej zależy dokładna data startu obu bloków zmian, w tym samego liczenia 18-miesięcznego okresu epizodycznego z art. 102a (który i tak biegnie od 20 września 2026 r., niezależnie od daty publikacji ustawy). Warto pilnować Dziennika Ustaw w najbliższych dniach.

Link do tekstu nowelizacji: https://orka.sejm.gov.pl/proc10.nsf/ustawy/2669_u.htm

Podstawa: ustawa z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa oraz ustawy – Prawo budowlane (druk sejmowy nr 2669); komunikat Kancelarii Prezydenta z 28 sierpnia 2026 r.