Krótsza droga do zawieszenia lub usunięcia z izby. Co zmieni projekt nowelizacji ustawy o samorządach zawodowych?

Senat skierował do Sejmu projekt ustawy zmieniającej przepisy dotyczące samorządów zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa. Na pierwszy rzut oka jest to projekt porządkujący procedury. W praktyce może mieć jednak bardzo konkretne znaczenie dla osób wykonujących samodzielne funkcje techniczne w budownictwie.

Najważniejsza zmiana polega na tym, że w określonych przypadkach zawieszenie w prawach członka izby albo skreślenie z listy członków nie będzie już wymagało dodatkowej uchwały okręgowej rady izby. Jeżeli kara zostanie prawomocnie orzeczona przez sąd dyscyplinarny, przewodniczący okręgowej rady izby ma ją po prostu wykonać przez dokonanie odpowiedniego wpisu.

Innymi słowy: projekt skraca drogę od prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego do realnych skutków dla członka izby.

O jaki projekt chodzi?

Chodzi o senacki projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa oraz ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane.

Projekt został przyjęty uchwałą Senatu z dnia 21 maja 2026 r. i wniesiony do Sejmu. Przedstawicielem Senatu w pracach nad projektem został senator Jacek Trela.

Projekt dotyczy przede wszystkim zasad wykonywania kar dyscyplinarnych, skreślania z listy członków izby, zawieszania w prawach członka oraz skutków zawieszenia dla wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie.

Jaki problem ma rozwiązać nowelizacja?

Obecne przepisy przewidują, że okręgowa rada izby podejmuje uchwałę w sprawie wpisu na listę członków izby, skreślenia z listy członków izby oraz zawieszenia w prawach członka.

Problem pojawiał się wtedy, gdy skreślenie z listy albo zawieszenie było już wcześniej orzeczone jako kara przez sąd dyscyplinarny. Powstawało pytanie, czy późniejsza uchwała okręgowej rady izby ma charakter tylko techniczny, czyli wykonuje orzeczenie sądu dyscyplinarnego, czy może sama tworzy nową sytuację prawną członka izby.

To rozróżnienie ma duże znaczenie. Jeżeli uchwała rady izby jest odrębnym aktem, można się od niej odwołać do Krajowej Rady Izby, a następnie złożyć skargę do sądu administracyjnego.

Projekt zakłada usunięcie tej wątpliwości. W sytuacji, gdy kara zawieszenia albo skreślenia została już orzeczona przez sąd dyscyplinarny, nie będzie potrzeby podejmowania kolejnej uchwały w tej samej sprawie.

Koniec dodatkowej uchwały po orzeczeniu sądu dyscyplinarnego

To najważniejsza zmiana w projekcie. Po zmianach sąd dyscyplinarny będzie przekazywał przewodniczącemu okręgowej rady izby odpis prawomocnego orzeczenia o nałożeniu kary. Przewodniczący ma następnie niezwłocznie wykonać karę i dokonać odpowiedniego wpisu w rejestrze.

W przypadku kary skreślenia z listy członków izby przewodniczący okręgowej rady izby będzie dokonywał skreślenia niezwłocznie po otrzymaniu prawomocnego orzeczenia sądu dyscyplinarnego. W przypadku kary zawieszenia w prawach członka izby przewodniczący wpisze na liście członków informację o zawieszeniu.

To oznacza, że okręgowa rada izby nie będzie już podejmowała osobnej uchwały wykonującej karę orzeczoną przez sąd dyscyplinarny.

Co to oznacza w praktyce?

W praktyce może to oznaczać szybsze wykonanie kary dyscyplinarnej. Dzisiaj po orzeczeniu sądu dyscyplinarnego pojawiał się jeszcze etap uchwały okręgowej rady izby. Od tej uchwały można było korzystać z dalszej ścieżki odwoławczej.

Po zmianach, jeżeli kara wynika z prawomocnego orzeczenia sądu dyscyplinarnego, etap uchwały ma zostać wyeliminowany. Kara będzie wykonywana bez dodatkowego postępowania uchwałodawczego.

Projektodawcy wskazują, że uchwała rady izby w takim przypadku była wtórna wobec orzeczenia sądu dyscyplinarnego i miała w istocie charakter czynności materialno-technicznej. Skoro sąd dyscyplinarny już prawomocnie orzekł karę, rada izby nie powinna ponownie rozstrzygać tej samej sprawy.

Z perspektywy członka izby oznacza to mniej etapów proceduralnych po prawomocnym orzeczeniu dyscyplinarnym.

Zawieszenie w prawach członka izby a wykonywanie samodzielnej funkcji technicznej

Bardzo istotna zmiana pojawia się również w Prawie budowlanym. Do art. 12 Prawa budowlanego ma zostać dodany nowy ust. 7b, zgodnie z którym osoba zawieszona w prawach członka izby samorządu zawodowego nie może wykonywać samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie.

To ważne doprecyzowanie. Samodzielne funkcje techniczne w budownictwie mogą wykonywać osoby posiadające odpowiednie uprawnienia budowlane i będące członkami właściwej izby samorządu zawodowego.

Projekt wprost przesądza, że osoba zawieszona w prawach członka izby nie może wykonywać takich funkcji. W praktyce dotyczy to m.in. projektantów, kierowników budowy, kierowników robót, inspektorów nadzoru inwestorskiego, sprawdzających projekty budowlane oraz osób wykonujących kontrole techniczne utrzymania obiektów budowlanych.

Dla inżynierów budownictwa to jedna z najważniejszych zmian w całym projekcie. Zawieszenie w izbie nie będzie tylko sprawą wewnątrzorganizacyjną. Będzie miało wyraźny skutek zawodowy: brak możliwości wykonywania samodzielnej funkcji technicznej.

Skreślenie z listy tylko przy utracie wszystkich uprawnień

Projekt doprecyzowuje również art. 42 ustawy o samorządach zawodowych. Obecnie skreślenie z listy członków izby następuje m.in. w przypadku orzeczenia o stwierdzeniu utraty uprawnień budowlanych.

Po zmianie przepis ma wskazywać, że skreślenie następuje w przypadku orzeczenia o stwierdzeniu utraty uprawnień budowlanych, jeżeli ukarany utracił wszystkie posiadane uprawnienia budowlane.

To istotne doprecyzowanie. Jeżeli ktoś posiada kilka uprawnień budowlanych, na przykład w różnych specjalnościach albo zakresach, utrata jednego z nich nie zawsze musi oznaczać automatyczną utratę podstaw do członkostwa w izbie. Skreślenie z listy ma być powiązane z sytuacją, w której dana osoba utraciła wszystkie posiadane uprawnienia budowlane.

Składki członkowskie: zawieszenie po 6 miesiącach, skreślenie po roku

Projekt porządkuje także przepisy dotyczące nieopłacania składek członkowskich. Zgodnie z projektowanymi zmianami zawieszenie w prawach członka będzie mogło nastąpić w przypadku nieuiszczania składek członkowskich, w wysokości lub terminach określonych uchwałą Krajowego Zjazdu Izby, przez okres dłuższy niż 6 miesięcy.

Skreślenie z listy członków izby będzie mogło nastąpić w przypadku nieuiszczenia składek członkowskich, w wysokości lub terminach określonych uchwałą Krajowego Zjazdu Izby, przez okres roku.

Ważne jest sformułowanie „w wysokości lub terminach określonych uchwałą Krajowego Zjazdu Izby”. Projekt doprecyzowuje więc nie tylko sam fakt zalegania ze składkami, ale również ich prawidłową wysokość i terminowość.

W praktyce członek izby powinien zwracać uwagę nie tylko na to, czy składka została zapłacona, ale również czy została zapłacona w pełnej wysokości i w wymaganym terminie.

Zakaz wykonywania funkcji technicznych a zawieszenie w izbie

Projekt zmienia także przesłankę zawieszenia w prawach członka izby w związku z odpowiedzialnością zawodową w budownictwie. Obecnie zawieszenie może być związane z orzeczeniem kary z art. 96 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego, czyli zakazu wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie.

Po zmianie przepis ma być bardziej precyzyjny. Zawieszenie w prawach członka izby będzie następowało wtedy, gdy zakaz obejmuje wszystkie samodzielne funkcje techniczne w budownictwie, do wykonywania których uprawniony był ukarany.

To ważne, bo odpowiedzialność zawodowa może dotyczyć konkretnego zakresu uprawnień. Projekt wskazuje, że zawieszenie członkostwa w izbie ma być powiązane z zakazem obejmującym wszystkie funkcje, które dana osoba mogła wykonywać.

Zawieszony członek izby straci prawa wyborcze i funkcje w organach

Projekt zmienia również art. 43 ustawy o samorządach zawodowych. Po zmianach członkowi izby zawieszonemu w prawach członka, do czasu zatarcia kary zawieszenia, nie będzie przysługiwało czynne i bierne prawo wyborcze.

Czyli osoba zawieszona nie będzie mogła ani głosować w wyborach organów izby, ani kandydować.

Dodatkowo członek izby zawieszony w prawach członka nie będzie mógł pełnić funkcji w organach izby, a jego mandat w tych organach wygaśnie. To oznacza, że zawieszenie w prawach członka izby będzie miało również bezpośredni wpływ na udział w samorządzie zawodowym.

Dodatkowy termin egzaminu po ukaraniu

Projekt zmienia także art. 96 ust. 6 Prawa budowlanego. Chodzi o sytuację, w której osoba zostaje ukarana z jednoczesnym nałożeniem obowiązku złożenia egzaminu. Jeżeli taka osoba nie zda egzaminu w wyznaczonym terminie, właściwa okręgowa komisja kwalifikacyjna ma wyznaczyć termin dodatkowy.

Termin dodatkowy ma wynosić nie mniej niż 3 miesiące i nie więcej niż 6 miesięcy. Jeżeli ukarany nie uzyska pozytywnej oceny także w terminie dodatkowym, właściwy okręgowy sąd dyscyplinarny stwierdzi utratę uprawnień budowlanych w specjalności i zakresie objętym egzaminem.

To oznacza, że projekt doprecyzowuje mechanizm drugiej szansy, ale jednocześnie wskazuje konkretny skutek jej niewykorzystania: utratę uprawnień w danym zakresie.

Obowiązek doręczania decyzji okręgowej radzie izby

Do art. 99 Prawa budowlanego ma zostać dodany nowy ust. 1a. Zgodnie z nim właściwej okręgowej radzie izby samorządu zawodowego będzie się niezwłocznie doręczać odpis ostatecznej decyzji o ukaraniu zakazem wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie oraz odpis ostatecznej decyzji stwierdzającej utratę uprawnień budowlanych w przypadku niezdania egzaminu, także w terminie dodatkowym.

To zmiana organizacyjna, ale ważna praktycznie. Izba ma szybciej otrzymywać informacje potrzebne do aktualizacji listy członków i wykonania skutków decyzji.

Co z postępowaniami już rozpoczętymi?

Projekt przewiduje przepis przejściowy. Do postępowań dyscyplinarnych oraz postępowań w sprawie odpowiedzialności zawodowej w budownictwie, które zostały wszczęte i nie zostały zakończone przed dniem wejścia w życie nowelizacji, mają być stosowane przepisy dotychczasowe.

To istotne, ponieważ wcześniejsza wersja projektu budziła zastrzeżenia m.in. z punktu widzenia ochrony praw jednostki. W konsultacjach wskazywano, że stosowanie nowych zasad do trwających spraw mogłoby być postrzegane jako działanie prawa wstecz na niekorzyść zainteresowanych.

Ostatecznie projekt przewiduje, że sprawy już rozpoczęte mają być prowadzone według dotychczasowych przepisów.

Kiedy przepisy miałyby wejść w życie?

Projekt przewiduje 30-dniowe vacatio legis. Oznacza to, że ustawa miałaby wejść w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.

Trzeba jednak pamiętać, że na moment przygotowania niniejszego omówienia jest to nadal projekt ustawy, a nie obowiązujące prawo. Projekt został wniesiony do Sejmu i może jeszcze ulec zmianom w toku prac parlamentarnych.

Kontrowersje wokół projektu

Projekt nie był bezdyskusyjny. Z uzasadnienia i oceny skutków regulacji wynika, że pojawiły się różne stanowiska.

Krajowa Rada Izby Architektów RP zaopiniowała projekt pozytywnie. Polska Izba Inżynierów Budownictwa była przeciwna zmianom dotyczącym wykonywania kary i dokonywania wpisu o ukaraniu w rejestrze. PIIB wskazywała, że nowe rozwiązania mogą skomplikować praktykę prowadzenia postępowań, ponieważ część przypadków nadal będzie wymagała uchwały, a część będzie wykonywana jako czynność materialno-techniczna.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwracał uwagę, że odebranie dodatkowych środków odwoławczych może stanowić ingerencję w prawa jednostki i powinno być odpowiednio uzasadnione oraz proporcjonalne.

Warto zauważyć, że według danych przywołanych w OSR skala takich spraw nie jest duża. W przypadku Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa w latach 2015–2025 okręgowe sądy dyscyplinarne, przy średnio około 118 tysiącach członków, podjęły łącznie 7 decyzji skutkujących zawieszeniem na okres 2 lat w prawach członka izby albo skreśleniem z listy członków.

To pokazuje, że zmiana dotyczy niewielkiej liczby przypadków, ale dla osób objętych takim postępowaniem jej skutki mogą być bardzo poważne.

Co dokładnie się zmieni?

Najważniejsze projektowane zmiany są następujące: brak dodatkowej uchwały okręgowej rady izby, jeżeli zawieszenie albo skreślenie zostało prawomocnie orzeczone przez sąd dyscyplinarny; niezwłoczne wykonanie kary przez przewodniczącego okręgowej rady izby po otrzymaniu odpisu prawomocnego orzeczenia; wyraźny zakaz wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie przez osobę zawieszoną w prawach członka izby; skreślenie z listy z powodu utraty uprawnień tylko wtedy, gdy ukarany utracił wszystkie posiadane uprawnienia budowlane; możliwość zawieszenia za nieopłacanie składek przez ponad 6 miesięcy; możliwość skreślenia za nieopłacanie składek przez rok; utrata praw wyborczych przez zawieszonego członka izby; wygaśnięcie mandatu w organach izby w przypadku zawieszenia; dodatkowy termin egzaminu po ukaraniu oraz utrata uprawnień w przypadku niezdania egzaminu także w terminie dodatkowym.

Podsumowanie

Projektowana nowelizacja nie jest rewolucją dla wszystkich członków izb zawodowych. Większość inżynierów budownictwa prawdopodobnie nigdy nie zetknie się z tymi przepisami w praktyce.

Ale dla osób objętych postępowaniem dyscyplinarnym lub zawodowym zmiany mogą mieć bardzo duże znaczenie.

Najkrócej mówiąc: jeżeli sąd dyscyplinarny prawomocnie orzeknie zawieszenie albo skreślenie, izba nie będzie już musiała podejmować dodatkowej uchwały w tej samej sprawie. Kara ma być wykonana szybciej i bardziej automatycznie.

Do tego dochodzi wyraźne dopisanie w Prawie budowlanym, że osoba zawieszona w prawach członka izby nie może wykonywać samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie.