Pytanie o to, czy architekt może pełnić funkcję kierownika budowy, pojawia się zaskakująco często — zarówno wśród inwestorów szukających osoby do obsadzenia tej roli, jak i wśród samych architektów zastanawiających się nad rozszerzeniem swojej działalności zawodowej. Powszechne jest mylne przekonanie, że kierownik budowy musi być inżynierem budownictwa zrzeszonym w PIIB. Tymczasem przepisy są w tej kwestii jednoznaczne, choć wymagają dokładnej lektury.
Odpowiedź zależy od jednego kluczowego czynnika — zakresu posiadanych uprawnień budowlanych. Nie sam tytuł architekta, nie przynależność do izby, lecz właśnie treść dokumentu uprawniającego przesądza o tym, czy dana osoba może legalnie objąć stanowisko kierownika budowy.
Odpowiedź na pytanieKrótka odpowiedź: tak, ale pod warunkiem
Tak — członek Izby Architektów RP posiadający uprawnienia do projektowania i kierowania robotami budowlanymi bez ograniczeń w specjalności architektonicznej ma pełne prawo przyjąć obowiązki kierownika budowy. Uprawnienie to wynika wprost z Regulaminu postępowania kwalifikacyjnego i obejmuje szeroki zakres robót budowlanych.
Kluczowym warunkiem jest rodzaj posiadanych uprawnień. Nie każdy architekt automatycznie nabywa uprawnienia do kierowania budową — decyduje zakres i treść dokumentu uprawniającego. Uprawnienia wyłącznie do projektowania nie dają prawa do pełnienia funkcji kierownika budowy. Dopiero uprawnienia obejmujące projektowanie i kierowanie robotami budowlanymi otwierają tę możliwość.
Uprawnienia każdego projektanta uprawniają do kierowania budową w zakresie danej specjalności — to fundamentalna zasada polskiego systemu kwalifikacji zawodowych w budownictwie.
Co obejmują uprawnienia w specjalności architektonicznej?
Regulamin postępowania kwalifikacyjnego precyzyjnie określa, do jakich czynności zawodowych upoważniają uprawnienia architektoniczne „bez ograniczeń”. Są to kompetencje zarówno projektowe, jak i wykonawcze — co czyni ten zakres wyjątkowo szerokim na tle innych specjalności.
- 1Projektowanie, sprawdzanie projektów budowlanych i sprawowanie nadzoru autorskiego
- 2Kierowanie budową lub innymi robotami budowlanymi — w tym pełnienie funkcji kierownika budowy
- 3Kierowanie wytwarzaniem konstrukcyjnych elementów budowlanych oraz nadzór i kontrola techniczna wytwarzania tych elementów
- 4Wykonywanie nadzoru inwestorskiego
- 5Sprawowanie kontroli technicznej utrzymania obiektów budowlanych
Uprawnienia architektoniczne bez ograniczeń łączą funkcje twórcze (projektowanie) z wykonawczymi (kierowanie robotami) i nadzorczymi (nadzór inwestorski, kontrola techniczna utrzymania) — to jeden z najszerszych zakresów kompetencji w całym systemie.
Co konkretnie obejmuje prawo kierowania budową?
Uprawnienia do kierowania robotami budowlanymi w specjalności architektonicznej obejmują trzy odrębne obszary działalności zawodowej.
1. Kierowanie robotami budowlanymi
Architekt z pełnymi uprawnieniami może kierować budową, przebudową, odbudową, rozbudową i nadbudową obiektu budowlanego, a także jego montażem, remontem lub rozbiórką. Jeżeli roboty wymagają udziału innych specjalistów, architekt jako kierownik budowy zapewnia ich udział i koordynuje technicznie prowadzone przez nich roboty.
Zakres kierowania robotami obejmuje obowiązek uwzględnienia zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w procesie wykonywania robót budowlanych. To odpowiedzialność kompleksowa — nie tylko architektoniczna, lecz organizacyjna i BHP.
2. Inspektor nadzoru inwestorskiego
Uprawnienia architektoniczne bez ograniczeń upoważniają do sprawowania funkcji inspektora nadzoru inwestorskiego. Jest to funkcja odrębna od kierownika budowy, pełniona w imieniu inwestora — jednak wymagająca tych samych uprawnień zawodowych.
3. Kontrola techniczna utrzymania obiektów
Trzeci obszar to sprawowanie kontroli technicznej utrzymania obiektów budowlanych. Jeśli kontrola obejmuje zagadnienia z innych specjalności, architekt zapewnia udział odpowiednich osób, uwzględniając funkcję i specyfikę techniczną obiektu.
Dodatkowe wymogi — członkostwo w izbie
Sam dokument uprawnień to nie jedyny warunek. Prawo budowlane wymaga równocześnie aktualnego członkostwa w Izbie Architektów Rzeczypospolitej Polskiej.
Architekt, który zawiesił lub utracił członkostwo w Izbie Architektów RP, nie może legalnie pełnić funkcji kierownika budowy — niezależnie od zakresu posiadanych uprawnień.
Warto pamiętać, że architekt z uprawnieniami architektonicznymi nie musi być jednocześnie członkiem PIIB, aby kierować budową w zakresie swojej specjalności. Obowiązek przynależności do izby wynika z art. 12 ust. 7 ustawy Prawo budowlane.
Podsumowanie — co może, a czego nie może architekt?
| Czynność zawodowa | Tylko projektowanie | Projektowanie i kierowanie |
|---|---|---|
| Projektowanie architektoniczne | ✓ Tak | ✓ Tak |
| Sprawdzanie projektów | ✓ Tak | ✓ Tak |
| Nadzór autorski | ✓ Tak | ✓ Tak |
| Kierownik budowy | ✗ Nie | ✓ Tak |
| Inspektor nadzoru inwestorskiego | ✗ Nie | ✓ Tak |
| Kontrola techniczna utrzymania obiektów | ✗ Nie | ✓ Tak |
| Kierowanie wytwarzaniem elementów budowlanych | ✗ Nie | ✓ Tak |
Co to oznacza w praktyce inwestycyjnej?
Przy wyborze kierownika budowy nie należy automatycznie wykluczać architektów — ich uprawnienia mogą być wystarczające, a w przypadku obiektów o dominującym charakterze architektonicznym takie rozwiązanie jest w pełni racjonalne.
Architekt pełniący jednocześnie funkcję projektanta i kierownika budowy nie łamie przepisów — o ile obie funkcje dopuszcza prawo budowlane w danym przypadku. Łączenie tych ról może wręcz sprzyjać spójności realizacji z projektem.
W każdym przypadku konieczna jest weryfikacja dokumentu uprawnień — aby potwierdzić, że obejmują one zarówno projektowanie, jak i kierowanie robotami budowlanymi.
W przypadku robót wielobranżowych architekt jako kierownik budowy zapewnia udział kierowników robót z odpowiednich specjalności i koordynuje ich pracę. Nie musi sam posiadać uprawnień we wszystkich specjalnościach.
