Obowiązkowa fotowoltaika w budynkach już od końca 2026 roku? Nowe rozporządzenie w sprawie Warunków Technicznych

Obowiązkowe panele fotowoltaiczne na nowych budynkach przestają być wyłącznie odległą zapowiedzią wynikającą z unijnej polityki energetycznej. W projekcie nowych Warunków Technicznych znalazł się osobny dział dotyczący wykorzystania energii słonecznej, a pierwsze wymagania mają zacząć obowiązywać już 31 grudnia 2026 roku.

Nie oznacza to jednak, że od tej daty każdy nowy dom jednorodzinny będzie musiał mieć fotowoltaikę. Projekt przewiduje różne terminy dla poszczególnych rodzajów budynków, a sam obowiązek został uzależniony od możliwości technicznych, funkcjonalnych i ekonomicznych.

Co dokładnie ma się zmienić, które budynki zostaną objęte nowymi wymaganiami i kiedy właściciel lub inwestor będzie mógł wykazać, że instalacja jest nieopłacalna?

Nowe Warunki Techniczne mają zastąpić przepisy z 2002 roku

Ministerstwo przygotowało projekt zupełnie nowego rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Nie jest to jedynie kolejna częściowa nowelizacja obecnych przepisów, lecz kompleksowy akt prawny, który ma zastąpić rozporządzenie obowiązujące od 2002 roku.

Projekt z 9 czerwca 2025 r. obejmuje między innymi:

usytuowanie budynków,
dostępność dla osób ze szczególnymi potrzebami,
wymagania dla mieszkań i części wspólnych,
ochronę przeciwpożarową,
akustykę,
efektywność energetyczną,
instalacje techniczne,
wykorzystanie energii słonecznej,
zasady użytkowania budynków mieszkalnych.

Rozporządzenie ma zasadniczo wejść w życie 20 września 2026 r., jednak przepisy dotyczące instalacji wykorzystujących energię słoneczną otrzymały osobne, późniejsze terminy.

Należy jednocześnie podkreślić, że omawiany dokument pozostaje projektem. Do chwili opublikowania ostatecznego rozporządzenia w Dzienniku Ustaw jego treść, daty i zakres obowiązków mogą jeszcze zostać zmienione. Prace nad nowymi WT były w 2026 r. przedmiotem interpelacji poselskiej dotyczącej między innymi niepewności projektantów i inwestorów oraz wpływu nowych regulacji na trwające procesy inwestycyjne. (Sejm)

Obowiązek wykorzystania energii słonecznej zapisano w § 351

Nowe wymagania znalazły się w Dziale XI projektu zatytułowanym „Wykorzystanie energii słonecznej”. Cały dział składa się obecnie z jednego przepisu — § 351.

Zgodnie z jego treścią wskazane budynki mają być wyposażane w urządzenia lub instalacje wykorzystujące energię promieniowania słonecznego do wytwarzania:

energii elektrycznej albo
ciepła.

Przepis nie posługuje się wyłącznie pojęciem fotowoltaiki. Obowiązek będzie więc można spełnić nie tylko za pomocą paneli fotowoltaicznych produkujących energię elektryczną, ale również za pomocą instalacji wykorzystującej słońce do produkcji ciepła, na przykład kolektorów słonecznych.

Możliwe będą również systemy łączące kilka technologii, o ile spełnią wymagania określone w projekcie.

Pierwszy etap już od 31 grudnia 2026 roku

Od 31 grudnia 2026 r. obowiązek ma objąć:

budynki użyteczności publicznej,
budynki zamieszkania zbiorowego,
budynki gospodarcze,

których powierzchnia przekracza 250 m².

Projekt stanowi, że takie budynki należy wyposażyć w urządzenia lub instalacje wykorzystujące energię promieniowania słonecznego do wytwarzania energii elektrycznej albo ciepła.

Jakich obiektów może dotyczyć obowiązek?

Do budynków użyteczności publicznej zalicza się między innymi obiekty przeznaczone na potrzeby:

administracji,
oświaty i wychowania,
ochrony zdrowia,
kultury,
handlu,
gastronomii,
usług,
sportu,
obsługi pasażerów,
bankowości,
poczty.

W praktyce obowiązek może więc objąć między innymi nowe urzędy, szkoły, przedszkola, przychodnie, obiekty sportowe, lokale usługowe czy większe obiekty handlowe, jeżeli będą kwalifikowane jako budynki użyteczności publicznej i przekroczą wskazany próg powierzchni.

Budynkami zamieszkania zbiorowego są natomiast między innymi hotele, pensjonaty, domy wypoczynkowe, internaty, domy studenckie, domy dziecka, domy opieki czy budynki przeznaczone do okresowego pobytu ludzi.

Trzecią grupą są budynki gospodarcze o powierzchni przekraczającej 250 m².

Domy i bloki dopiero od końca 2029 roku

Znacznie szersza zmiana została przewidziana na 31 grudnia 2029 r.

Od tego dnia obowiązek ma objąć:

budynki mieszkalne,
zadaszone parkingi przylegające do budynków.

Projekt nie ogranicza tego przepisu wyłącznie do budynków wielorodzinnych. Posługuje się ogólnym określeniem „budynek mieszkalny”, co obejmuje także budynki mieszkalne jednorodzinne.

W § 351 ust. 2 nie zapisano również progu powierzchni 250 m². Literalnie oznacza to, że po wejściu przepisu w życie wymagania mogą dotyczyć zarówno dużego budynku wielorodzinnego, jak i nowego domu jednorodzinnego.

Nie oznacza to jednak jeszcze, że od końca 2029 r. na każdym nowym domu bez wyjątku będą musiały znaleźć się panele fotowoltaiczne.

Dlaczego obowiązek nie zacznie się we wrześniu 2026 roku?

Całe nowe rozporządzenie ma zasadniczo wejść w życie 20 września 2026 r. Przepisy dotyczące energii słonecznej zostały jednak wyłączone z tej ogólnej daty.

Na końcu projektu, w § 389, zapisano, że:

§ 351 ust. 1 i 3 mają wejść w życie 31 grudnia 2026 r.,
§ 351 ust. 2 ma wejść w życie 31 grudnia 2029 r.

Oznacza to, że:

Termin	Zakres obowiązku
20 września 2026 r.	planowane wejście w życie większości nowych Warunków Technicznych
31 grudnia 2026 r.	budynki użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego i gospodarcze powyżej 250 m²
31 grudnia 2029 r.	budynki mieszkalne oraz zadaszone parkingi przylegające do budynków

Informacje o „obowiązkowej fotowoltaice w każdym domu od września 2026 r.” są więc nieprawidłowym uproszczeniem.

Fotowoltaika nie będzie jedynym dopuszczalnym rozwiązaniem

Projekt nie nakazuje bezpośrednio montażu określonej liczby paneli fotowoltaicznych.

Mówi szerzej o urządzeniach lub instalacjach wykorzystujących energię promieniowania słonecznego do wytwarzania energii elektrycznej albo ciepła.

W zależności od przyjętych rozwiązań obowiązek będzie więc można potencjalnie spełnić poprzez zastosowanie:

instalacji fotowoltaicznej,
kolektorów słonecznych,
instalacji hybrydowej,
innego systemu wykorzystującego promieniowanie słoneczne.

Przepis nie wskazuje przy tym:

minimalnej mocy instalacji,
minimalnej liczby paneli,
wymaganej powierzchni modułów,
procentu powierzchni dachu, który należy wykorzystać,
minimalnej rocznej produkcji energii,
wymaganej części zapotrzebowania budynku pokrywanej ze słońca.

To jedna z największych niewiadomych projektu. Samo wykonanie symbolicznej instalacji o bardzo małej mocy mogłoby formalnie wyglądać jak spełnienie obowiązku, choć niekoniecznie odpowiadałoby celowi regulacji.

Możliwe, że kwestie te zostaną doprecyzowane w ostatecznej wersji rozporządzenia, przepisach wykonawczych, normach albo wytycznych dotyczących sporządzania projektu.

Instalacja tylko wtedy, gdy będzie technicznie i funkcjonalnie odpowiednia

Obowiązek nie został sformułowany jako bezwzględny. Zgodnie z § 351 ust. 3 wymagania należy stosować wtedy, gdy wykonanie instalacji jest odpowiednie pod względem:

technicznym i funkcjonalnym,
ekonomicznym.

Oznacza to, że przed zastosowaniem instalacji trzeba będzie ocenić warunki konkretnej inwestycji.

Kiedy instalacja może być technicznie nieuzasadniona?

Problem może wystąpić między innymi wtedy, gdy:

dach jest stale zacieniony przez sąsiednią zabudowę lub drzewa,
geometria i orientacja dachu uniemożliwiają efektywne wykorzystanie energii słonecznej,
konstrukcja nie pozwala na bezpieczny montaż urządzeń,
dostępna powierzchnia jest zajęta przez centrale wentylacyjne, klapy dymowe, wyłazy, kominy lub inne urządzenia,
instalacja kolidowałaby z wymaganiami przeciwpożarowymi,
obiekt znajduje się pod ochroną konserwatorską,
montaż naruszałby wymagania dotyczące bezpieczeństwa użytkowania,
specyfika funkcjonalna budynku nie pozwala na zastosowanie konkretnego rozwiązania.

Nie oznacza to jednak, że każda niedogodność automatycznie zwolni inwestora z obowiązku. Najprawdopodobniej konieczne będzie wykazanie, że racjonalne rozwiązanie techniczne rzeczywiście nie jest możliwe.

Kluczowy warunek: zwrot inwestycji w ciągu maksymalnie 15 lat

Najbardziej interesującym i jednocześnie najbardziej problematycznym elementem projektu jest kryterium ekonomiczne.

Projekt nakazuje porównać:

początkowy koszt wykonania urządzeń lub instalacji,
spodziewane oszczędności kosztów energii wynikające z ich zastosowania.

Instalację należy zastosować, jeżeli okres zwrotu inwestycji jest nie dłuższy niż 15 lat.

Jeżeli z prawidłowo wykonanej analizy wynikałoby, że inwestycja zwróci się dopiero po 16, 20 albo 25 latach, warunek ekonomiczny nie zostałby spełniony.

W takim przypadku możliwe powinno być odstąpienie od instalacji.

Jak będzie liczony 15-letni okres zwrotu?

Projekt nie zawiera obecnie szczegółowej metody wykonywania takiej analizy.

Nie wiadomo między innymi:

jakie ceny energii należy przyjmować,
czy uwzględniać przewidywany wzrost cen energii,
czy brać pod uwagę koszty finansowania inwestycji,
czy wliczać koszty serwisowania i wymiany urządzeń,
czy uwzględniać spadek wydajności paneli,
czy odliczać możliwe dotacje i ulgi,
jak liczyć wartość energii oddawanej do sieci,
czy należy uwzględnić magazyn energii,
jaki profil zużycia energii przyjmować,
kto ma podpisać analizę ekonomiczną.

Ma to ogromne znaczenie, ponieważ wynik obliczeń może zależeć od przyjętych założeń.

Ta sama instalacja może mieć okres zwrotu krótszy niż 15 lat przy wysokiej autokonsumpcji energii, ale znacznie dłuższy w budynku, który większość energii zużywa w godzinach innych niż czas produkcji instalacji.

Bez jednolitej metodologii mogą pojawić się poważne różnice pomiędzy projektantami, inwestorami i organami administracji architektoniczno-budowlanej.

Kto będzie musiał wykazać, że instalacja jest nieopłacalna?

Projekt nie wskazuje tego wprost. W praktyce analiza prawdopodobnie stanie się częścią dokumentacji projektowej lub opracowań stanowiących podstawę przyjętych rozwiązań technicznych.

Za wykazanie spełnienia Warunków Technicznych odpowiada projektant. Jeżeli projekt nie będzie przewidywał instalacji wykorzystującej energię słoneczną, powinno z niego jasno wynikać, dlaczego § 351 nie znajduje zastosowania.

Może to wymagać przedstawienia:

analizy nasłonecznienia,
oceny możliwości technicznych,
analizy powierzchni dostępnej pod instalację,
wstępnego doboru urządzeń,
kosztorysu,
prognozy uzysków energii,
obliczenia okresu zwrotu.

Samo ogólne stwierdzenie, że instalacja „nie opłaca się inwestorowi”, może być niewystarczające.

Czy brak pieniędzy zwolni inwestora z obowiązku?

Nie.

Projekt nie uzależnia obowiązku od tego, czy inwestor chce ponosić dodatkowe koszty albo czy dysponuje odpowiednim budżetem.

Kryterium ekonomiczne dotyczy relacji pomiędzy kosztem inwestycji a spodziewanymi oszczędnościami energii. Nie dotyczy natomiast indywidualnej sytuacji finansowej właściciela lub inwestora.

Jeżeli instalacja jest możliwa technicznie, funkcjonalnie uzasadniona i zwróci się w okresie do 15 lat, brak środków finansowych nie powinien stanowić podstawy do odstąpienia od jej wykonania.

Czy nowe przepisy obejmą istniejące domy?

Projekt nie wprowadza powszechnego obowiązku zamontowania fotowoltaiki na wszystkich istniejących budynkach.

Przepisy działów I–XI mają być stosowane przy:

projektowaniu,
budowie,
przebudowie,
zmianie sposobu użytkowania budynku lub jego części.

W przypadku rozbudowy, nadbudowy, przebudowy lub zmiany sposobu użytkowania wymagania mają być zasadniczo stosowane do części objętej robotami lub zmianą.

Nie oznacza to więc, że właściciel istniejącego domu będzie musiał 31 grudnia 2029 r. natychmiast zamówić panele.

Nowy obowiązek będzie miał znaczenie przede wszystkim dla nowych inwestycji oraz tych przedsięwzięć dotyczących istniejących budynków, które zostaną objęte zakresem stosowania nowych WT.

Co z przebudową lub rozbudową istniejącego budynku?

To zagadnienie może powodować najwięcej sporów.

Zgodnie z ogólnymi zasadami projektu przy rozbudowie, nadbudowie i przebudowie nowe wymagania stosuje się do części objętej robotami.

Nie wiadomo jednak, jak § 351 będzie stosowany przykładowo w przypadku:

dobudowania niewielkiej części do istniejącego domu,
nadbudowy jednej kondygnacji,
przebudowy dachu,
przekształcenia budynku gospodarczego w mieszkalny,
zmiany sposobu użytkowania obiektu,
termomodernizacji połączonej z przebudową.

Jeżeli przebudowa obejmie dach, zastosowanie instalacji słonecznej może zostać uznane za technicznie możliwe. Z drugiej strony obowiązek odnosi się do wyposażenia budynku, a nie tylko przebudowywanej części, co może rodzić pytania o rzeczywisty zakres wymaganych prac.

Ostateczna wersja rozporządzenia powinna tę kwestię doprecyzować.

Czy obowiązek obejmie budynki już projektowane?

Projekt przewiduje przepisy przejściowe, zgodnie z którymi dotychczasowe regulacje mają być stosowane między innymi wtedy, gdy przed wejściem rozporządzenia:

złożono wniosek o pozwolenie na budowę,
złożono wniosek o zatwierdzenie projektu,
wydano pozwolenie na budowę,
dokonano zgłoszenia budowy lub robót,
wydano określone decyzje legalizacyjne albo naprawcze.

Problem polega na tym, że § 351 ma wejść w życie później niż pozostała część rozporządzenia.

Powstaje więc pytanie, czy w przypadku obowiązku solarnego decydująca będzie:

data wejścia w życie całego rozporządzenia, czyli 20 września 2026 r.,
czy data wejścia w życie konkretnego obowiązku, czyli 31 grudnia 2026 r. albo 31 grudnia 2029 r.

Obecne brzmienie projektu nie rozstrzyga tej kwestii dostatecznie jednoznacznie.

Dla inwestorów może to mieć istotne znaczenie. Przykładowo projekt domu przygotowany według nowych WT w 2028 r., ale złożony do urzędu dopiero po 31 grudnia 2029 r., może wymagać uzupełnienia o instalację wykorzystującą energię słoneczną lub analizę uzasadniającą jej brak.

Zadaszone parkingi również z instalacjami solarnymi

Od 31 grudnia 2029 r. wymagania mają dotyczyć również zadaszonych parkingów przylegających do budynku.

Rozwiązanie to może prowadzić do szerszego stosowania zadaszeń wyposażonych w panele fotowoltaiczne, czyli tak zwanych carportów fotowoltaicznych.

Energia produkowana przez takie instalacje może zasilać między innymi:

budynek,
oświetlenie parkingu,
systemy wentylacji,
pompy ciepła,
punkty ładowania samochodów elektrycznych,
magazyny energii.

Także w tym przypadku obowiązek będzie jednak zależał od spełnienia kryteriów technicznych, funkcjonalnych i ekonomicznych.

Projekt nie wyjaśnia również dokładnie, jak należy rozumieć parking „przylegający do budynku”. Nie wiadomo, czy chodzi wyłącznie o konstrukcję bezpośrednio połączoną z budynkiem, czy również o parking położony w jego bezpośrednim sąsiedztwie i funkcjonalnie z nim związany.

Nie tylko fotowoltaika, ale wyraźny kierunek zmian

Choć przepis formalnie dopuszcza również urządzenia produkujące ciepło, w praktyce najczęściej wybieranym rozwiązaniem prawdopodobnie pozostanie fotowoltaika.

Decydować o tym mogą:

łatwa dostępność technologii,
możliwość dopasowania mocy,
spadające ceny urządzeń,
możliwość wykorzystania energii na różne potrzeby,
współpraca z pompami ciepła,
możliwość ładowania samochodów elektrycznych,
możliwość późniejszego dodania magazynu energii.

Nowe WT wpisują się w szerszy kierunek wynikający z unijnej dyrektywy dotyczącej charakterystyki energetycznej budynków. Projekt wskazuje wprost, że rozporządzenie ma wdrażać dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2024/1275.

Najważniejsze wnioski dla inwestorów i projektantów

Obowiązek wykorzystania energii słonecznej ma być wprowadzany etapami.

Od 31 grudnia 2026 r. obejmie określone budynki użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego i gospodarcze o powierzchni powyżej 250 m².

Od 31 grudnia 2029 r. ma zostać rozszerzony na budynki mieszkalne, w tym również domy jednorodzinne, oraz zadaszone parkingi przylegające do budynków.

Nie będzie to jednak bezwzględny nakaz montażu paneli na każdym obiekcie. Instalacja ma być stosowana wtedy, gdy jest odpowiednia technicznie i funkcjonalnie oraz gdy okres jej zwrotu nie przekracza 15 lat.

Najwięcej wątpliwości budzą obecnie:

brak metody obliczania okresu zwrotu,
brak minimalnych parametrów instalacji,
sposób dokumentowania braku opłacalności,
stosowanie wymagań przy przebudowie i rozbudowie,
zakres przepisów przejściowych,
rozumienie pojęcia zadaszonego parkingu przylegającego do budynku.

Obowiązek jest blisko, ale ostatecznych przepisów nadal nie ma

Projekt wyznacza pierwszą datę na 31 grudnia 2026 r. Jednocześnie na kilka miesięcy przed planowanym terminem zasadniczego wejścia nowych Warunków Technicznych ostateczne rozporządzenie nadal powinno być traktowane jako akt projektowany, a nie obowiązujące prawo.

Dopiero publikacja rozporządzenia w Dzienniku Ustaw przesądzi:

czy wskazane daty zostaną utrzymane,
czy obowiązek nadal będzie uzależniony od 15-letniego okresu zwrotu,
jakie budynki ostatecznie zostaną objęte przepisami,
czy pojawi się metodologia oceny opłacalności,
jakie przepisy przejściowe zostaną przyjęte.

Jedno jest jednak wyraźne: instalacje wykorzystujące energię słoneczną mają stać się stałym elementem projektowania nowych budynków. Najpierw obowiązek obejmie większe obiekty publiczne, zbiorowego zamieszkania i gospodarcze, a trzy lata później ma dotrzeć również do budownictwa mieszkaniowego.