Zmiany w Prawie budowlanym od 29 maja 2026 r. – nowe obowiązki inwestora przy składaniu wniosku o pozwolenie na budowę

Od 29 maja 2026 r. obowiązują kolejne zmiany w Prawie budowlanym, tym razem wynikające z ustawy z dnia 17 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 646). To już trzecia istotna nowelizacja przepisów budowlanych w ciągu niespełna roku — po zmianach z 1 stycznia 2026 r. wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz dużej deregulacji z 7 stycznia 2026 r.

Zmiany z 29 maja mają charakter przede wszystkim proceduralny i uszczelniający — ale ich ignorowanie przy składaniu dokumentacji może skutkować zwrotem wniosku z powodu braków formalnych.

Skąd wzięła się ta nowelizacja?

Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej obowiązuje od 5 grudnia 2024 r. Pierwsze miesiące jej stosowania ujawniły szereg problemów praktycznych: niejasny podział kompetencji między organami, brak doprecyzowania pojemności miejsc doraźnego schronienia, wątpliwości co do tego, kto i w jakiej procedurze zwalnia inwestora z obowiązków ochronnych.

Nowelizacja z 17 kwietnia 2026 r. jest odpowiedzią na te problemy — wprowadza korekty, które środowisko budowlane i samorządy postulowały przez cały 2025 r. Przy okazji zmienia kilka przepisów Prawa budowlanego, w tym kluczowy art. 33.

Nowy obowiązek przy wniosku o pozwolenie na budowę — art. 33 ust. 2 pkt 13

Najważniejsza zmiana z punktu widzenia codziennej pracy projektantów i inwestorów dotyczy zawartości wniosku o pozwolenie na budowę. Do dotychczasowego katalogu załączników dochodzi nowy element: oświadczenie inwestora dotyczące realizacji obowiązków związanych z budowlami ochronnymi i miejscami doraźnego schronienia.

W oświadczeniu inwestor stwierdza jedną z trzech rzeczy:

że ciąży na nim obowiązek zapewnienia budowli ochronnej i zostanie on zrealizowany,
że ciąży na nim obowiązek zapewnienia miejsca doraźnego schronienia i zostanie on zrealizowany,
że żaden z powyższych obowiązków go nie dotyczy.

Brak oświadczenia oznacza braki formalne wniosku. Organ wezwie do uzupełnienia, a jeśli braki nie zostaną usunięte w terminie — wniosek pozostanie bez rozpoznania.

W praktyce oznacza to, że projektant musi przed złożeniem wniosku jednoznacznie ustalić razem z inwestorem, czy planowany obiekt podlega obowiązkom z ustawy o ochronie ludności. To nie jest pytanie do pominięcia na etapie kompletowania dokumentów.

Kogo dotyczy obowiązek zapewnienia budowli ochronnej lub miejsca doraźnego schronienia?

Obowiązki wynikają z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej i dotyczą przede wszystkim:

budynków użyteczności publicznej z kondygnacjami podziemnymi,
budynków mieszkalnych wielorodzinnych z kondygnacjami podziemnymi,
garaży podziemnych,
budowli podziemnych położonych w granicach miast, wykorzystywanych do celów transportu.

Dla tych obiektów kondygnacje podziemne muszą być zaprojektowane w sposób umożliwiający organizację miejsca doraźnego schronienia — chyba że inwestor uzyska zwolnienie z tego obowiązku.

Obowiązek nie dotyczy budynków jednorodzinnych ani obiektów, które nie mają kondygnacji podziemnych.

Nowa procedura zawiadomienia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta

Nowelizacja wprowadza również obowiązek zawiadomienia organu terytorialnego — wójta, burmistrza lub prezydenta miasta — o zamiarze realizacji inwestycji budowlanej, która podlega obowiązkom ochronnym. Do zawiadomienia należy dołączyć dokumentację określającą lokalizację i charakterystykę inwestycji, w tym informacje o wielkości części podziemnych i proponowane rozwiązania w zakresie zapewnienia obiektu zbiorowej ochrony.

To ważna zmiana organizacyjna: decyzję o ewentualnym zwolnieniu z obowiązku zapewnienia budowli ochronnej w budynku użyteczności publicznej podejmuje teraz jednoznacznie wójt, burmistrz lub prezydent miasta — co eliminuje dotychczasowe wątpliwości co do właściwości organu.

Nowa kategoria infrastruktury ochronnej — punkt schronienia

Nowelizacja wprowadza do systemu nową, dotychczas niezdefiniowaną kategorię: punkt schronienia. To miejsce tymczasowego ukrycia ludzi w obiekcie budowlanym lub innym miejscu, zapewniające podstawową ochronę przed nagłymi zjawiskami pogodowymi i konwencjonalnymi środkami rażenia — w szczególności odłamkami.

Punkty schronienia mają być najbardziej odformalizowaną kategorią infrastruktury ochronnej, uzupełniającą system schronów i ukryć. Ich parametry techniczne są znacznie niższe niż w przypadku budowli ochronnych. W razie ogłoszenia alarmu o zagrożeniu uderzeniem z powietrza właściciel lub zarządca obiektu ma obowiązek udostępnienia punktu schronienia.

Z punktu widzenia projektantów ta zmiana jest na razie sygnałem — szczegółowe wymagania techniczne dla punktów schronienia będą doprecyzowywane w kolejnych aktach wykonawczych.

Doprecyzowanie pojemności miejsc doraźnego schronienia

Jedną z największych bolączek praktycznych po wejściu w życie ustawy o ochronie ludności był brak jasnych zasad obliczania pojemności miejsca doraźnego schronienia. Nowelizacja to reguluje.

Pojemność kondygnacji podziemnej jako miejsca doraźnego schronienia oblicza się przyjmując wskaźnik 1,5 m² powierzchni netto na osobę. Przy tym wprowadzono górną granicę: nawet największa kondygnacja podziemna może pomieścić maksymalnie tyle osób, ile wynika z 75% jej powierzchni netto podzielonej przez ten wskaźnik. Garaże podziemne muszą zapewniać pojemność odpowiadającą co najmniej dwukrotności liczby miejsc parkingowych — o ile inne wyliczenia nie wskazują większej liczby.

Wprowadzono też możliwość stosowania odstępstw od wymogów technicznych dla miejsc doraźnego schronienia — m.in. jeśli liczba lokali mieszkalnych w budynku jest mniejsza niż 4 i powierzchnia użytkowa budynku nie przekracza 250 m².

Co to oznacza w praktyce dla projektantów?

Przede wszystkim konieczność weryfikacji na wczesnym etapie projektowania, czy planowany obiekt podlega obowiązkom ochronnym. Nie jest to informacja, którą można zostawić na koniec — wpisuje się bezpośrednio do dokumentacji składanej z wnioskiem o pozwolenie na budowę.

Przy obiektach podlegających obowiązkom: projekt musi uwzględniać wymagania techniczne dla miejsca doraźnego schronienia lub budowli ochronnej, a obliczenia pojemności — wynikać z nowych, doprecyzowanych zasad. Przy obiektach zwolnionych z obowiązku: należy uzyskać decyzję zwalniającą przed złożeniem wniosku, bo oświadczenie inwestora musi być oparte na konkretnej podstawie prawnej, nie na założeniu.

Warto też pamiętać, że to nie jest koniec zmian w tym obszarze. Wrzesień 2026 r. przyniesie nowe warunki techniczne dla budynków, które będą zawierały szczegółowe wymagania techniczne dotyczące m.in. kondygnacji podziemnych projektowanych jako miejsca doraźnego schronienia.

Podsumowanie — najważniejsze zmiany od 29 maja 2026 r.

Nowy obowiązek formalny przy wniosku o pozwolenie na budowę: oświadczenie inwestora dotyczące realizacji obowiązków ochronnych (art. 33 ust. 2 pkt 13 Prawa budowlanego). Nowa procedura zawiadomienia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta o zamiarze realizacji inwestycji podlegającej obowiązkom ochronnym, wraz z dokumentacją charakteryzującą inwestycję. Jednoznaczne przesądzenie, że to wójt, burmistrz lub prezydent decyduje o zwolnieniu z obowiązku zapewnienia budowli ochronnej w budynku użyteczności publicznej. Nowa kategoria infrastruktury ochronnej — punkt schronienia. Doprecyzowanie zasad obliczania pojemności miejsc doraźnego schronienia: wskaźnik 1,5 m² na osobę, maksymalnie 75% powierzchni netto kondygnacji. Możliwość odstępstw od wymogów technicznych dla mds w małych budynkach mieszkalnych.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 17 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 646).