Odbycie praktyki zawodowej jest jednym z podstawowych warunków uzyskania uprawnień budowlanych w specjalności architektonicznej. Praktyka ta ma na celu zdobycie przez kandydata niezbędnego doświadczenia zawodowego, zarówno w zakresie prac projektowych, jak i realizacji inwestycji na budowie. Równie istotne jak sam zakres wykonywanych czynności jest jednak to, kto sprawuje nadzór nad praktyką i ją potwierdza. Obowiązujące przepisy prawa precyzyjnie regulują wymagania dotyczące uprawnień osób nadzorujących praktykę zawodową.
Podstawa prawna odbywania praktyki zawodowej
Zgodnie z art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, warunkiem zaliczenia praktyki zawodowej jest wykonywanie pracy polegającej na bezpośrednim uczestnictwie w pracach projektowych albo na pełnieniu funkcji technicznej na budowie. Praktyka ta musi odbywać się pod kierownictwem osoby posiadającej odpowiednie uprawnienia budowlane, a w przypadku odbywania praktyki za granicą – pod kierunkiem osoby posiadającej uprawnienia wymagane w danym kraju.
Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że nadzór nad praktyką zawodową nie może być sprawowany przez osoby przypadkowe, lecz wyłącznie przez osoby legitymujące się formalnymi kwalifikacjami umożliwiającymi wykonywanie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie.
Wymogi dotyczące osoby potwierdzającej praktykę zawodową
Szczegółowe zasady odbywania praktyki zawodowej zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 11 września 2014 r. w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie. Zgodnie z § 3 ust. 1 i ust. 2 tego rozporządzenia:
- praktyka zawodowa odbywana jest po uzyskaniu dyplomu ukończenia studiów wyższych lub odpowiedniego tytułu zawodowego,
- praktyka ta musi być potwierdzona przez osobę wpisaną na listę członków właściwej izby samorządu zawodowego, posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane,
- zakres praktyki zawodowej powinien być zgodny z zakresem specjalności uprawnień budowlanych, o które ubiega się wnioskodawca.
Z powyższego wynika, że ustawodawca kładzie nacisk przede wszystkim na zgodność merytoryczną pomiędzy zakresem praktyki a zakresem przyszłych uprawnień budowlanych.
Brak obowiązku posiadania uprawnień bez ograniczeń
W tym kontekście należy wyraźnie podkreślić, że obowiązujące przepisy nie wprowadzają powszechnego obowiązku posiadania przez opiekuna praktyki uprawnień budowlanych bez ograniczeń. Zarówno Prawo budowlane, jak i przepisy wykonawcze oraz regulaminy samorządów zawodowych posługują się pojęciem „odpowiednich uprawnień”, a nie uprawnień o najszerszym możliwym zakresie. Oznacza to, że w wielu przypadkach wystarczające są uprawnienia w ograniczonym zakresie, o ile odpowiadają one rodzajem i zakresem uprawnieniom, o które ubiega się osoba odbywająca praktykę. Decydujące znaczenie ma zatem zgodność kompetencji opiekuna praktyki z zakresem zdobywanego doświadczenia, a nie sam fakt posiadania uprawnień bez ograniczeń.
Odpowiednie uprawnienia w świetle regulaminu kwalifikacyjnego
Dodatkowe doprecyzowanie pojęcia „odpowiednich uprawnień budowlanych” zawiera § 5 ust. 7 Regulaminu postępowania kwalifikacyjnego w sprawach nadawania uprawnień budowlanych w specjalności architektonicznej. Zgodnie z tym przepisem praktyka zawodowa wymaga potwierdzenia przez osobę kierującą praktyką, posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane oraz wpisaną na listę członków samorządu zawodowego architektów lub inżynierów budownictwa przez cały okres jej trwania.
Jednocześnie regulamin wskazuje, że przez odpowiednie uprawnienia należy rozumieć uprawnienia odpowiadające swym rodzajem i zakresem uprawnieniom, o nadanie których ubiega się wnioskodawca. Zastrzeżono przy tym, że osoba potwierdzająca praktykę projektową powinna posiadać uprawnienia w specjalności architektonicznej, natomiast praktyka odbywana na budowie może być potwierdzona przez osobę posiadającą uprawnienia w specjalności architektonicznej lub konstrukcyjno-budowlanej.
Praktyka na budowie także pod nadzorem kierownika z uprawnieniami konstrukcyjno-budowlanymi
W przypadku praktyki zawodowej odbywanej na budowie w celu uzyskania uprawnień budowlanych w specjalności architektonicznej, przepisy dopuszczają szerszy krąg osób uprawnionych do jej nadzorowania i potwierdzania. Zgodnie z § 5 ust. 7 Regulaminu postępowania kwalifikacyjnego w sprawach nadawania uprawnień budowlanych w specjalności architektonicznej, praktyka wykonawcza może być potwierdzona zarówno przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej, jak i przez osobę legitymującą się uprawnieniami w specjalności konstrukcyjno-budowlanej. Warunkiem koniecznym jest przy tym, aby osoba ta była wpisana na listę członków właściwego samorządu zawodowego oraz faktycznie pełniła samodzielną funkcję techniczną na budowie przez cały okres trwania praktyki. Takie rozwiązanie odzwierciedla charakter procesu budowlanego, w którym realizacja inwestycji wymaga ścisłej współpracy różnych specjalności, a jednocześnie zapewnia kandydatom do uprawnień architektonicznych możliwość zdobycia praktycznego doświadczenia w realnych warunkach budowy.
Zależność uprawnień opiekuna od celu praktyki
Analiza powyższych regulacji prowadzi do jednoznacznego wniosku, że rodzaj i zakres uprawnień budowlanych osoby nadzorującej praktykę zawodową są ściśle uzależnione od rodzaju praktyki oraz od uprawnień, o które ubiega się osoba ją odbywająca. Uprawnienia opiekuna lub patrona praktyk muszą pozostawać w merytorycznej zgodności z zakresem zdobywanego doświadczenia zawodowego.
Oznacza to, że nie każda osoba posiadająca uprawnienia budowlane będzie uprawniona do potwierdzania każdej praktyki zawodowej w specjalności architektonicznej, jednak jednocześnie nie jest wymagane, aby każdorazowo były to uprawnienia bez ograniczeń.
Osoby nadzorujące praktykę zawodową – zarówno projektową, jak i realizowaną na budowie – w specjalności architektonicznej muszą posiadać odpowiednie uprawnienia budowlane oraz być członkami właściwego samorządu zawodowego. Przepisy prawa nie wymagają w każdym przypadku posiadania uprawnień bez ograniczeń, lecz kładą nacisk na ich adekwatność do rodzaju praktyki oraz zakresu uprawnień, o które ubiega się praktykant. Takie rozwiązanie zapewnia prawidłowy przebieg praktyki zawodowej i gwarantuje, że przyszli architekci zdobywają doświadczenie pod nadzorem osób kompetentnych i właściwie przygotowanych do pełnienia tej roli.
