Z dniem 1 stycznia 2026 r. zacznie obowiązywać znowelizowany Kodeks Etyki Zawodowej Architektów (KEZA). Uchwałę w tej sprawie przyjął Krajowy Zjazd Izba Architektów RP 6 grudnia 2025 r. To pierwsza tak szeroka aktualizacja zasad etycznych od blisko 20 lat, która nie jest jedynie korektą językową, ale realną odpowiedzią na zmiany prawne, społeczne i technologiczne, jakie zaszły w zawodzie architekta.
Nowy KEZA wzmacnia odpowiedzialność zawodową, porządkuje wiele spornych zagadnień i – co istotne – wyraźnie akcentuje, że etyka architekta dotyczy osoby wykonującej zawód, a nie firm, marek czy struktur organizacyjnych.
Dlaczego zdecydowano się na nowelizację KEZA?
Dotychczasowy Kodeks, uchwalony w 2005 r., przez lata był stosowany w niemal niezmienionej formie. W tym czasie zmieniło się jednak niemal wszystko:
– otoczenie prawne (Prawo budowlane, prawo autorskie, zamówienia publiczne),
– sposób wykonywania zawodu (zespoły projektowe, BIM, outsourcing),
– praktyka orzecznicza sądów dyscyplinarnych,
– oczekiwania społeczne wobec zawodów zaufania publicznego.
Nowelizacja była więc konieczna, aby KEZA nie pozostawał dokumentem historycznym, lecz realnym narzędziem regulującym standardy wykonywania zawodu architekta w XXI wieku.
Jak powstawał nowy Kodeks?
Proces nowelizacji rozpoczął się w 2024 r. i miał charakter otwarty oraz ekspercki. Prace prowadził 7-osobowy zespół powołany przez Krajową Radę IARP, z udziałem:
- ekspertów izb okręgowych,
- Krajowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej,
- przewodniczących sądów dyscyplinarnych.
Istotnym elementem było wykorzystanie wieloletniego dorobku orzeczniczego, co pozwoliło zachować ciągłość interpretacyjną przepisów etycznych i uniknąć rewolucyjnych, nieprzewidywalnych zmian.
Zasada proporcjonalności – klucz do zmian
Nowelizacja KEZA została przygotowana zgodnie z obowiązkiem przeprowadzenia oceny proporcjonalności, wynikającym z ustawy o uznawaniu kwalifikacji zawodowych w UE. Oznacza to, że każda zmiana była analizowana pod kątem tego, czy:
- rzeczywiście służy interesowi publicznemu,
- nie jest nadmiernie restrykcyjna,
- nie ogranicza swobody wykonywania zawodu bardziej, niż to konieczne.
W efekcie usunięto lub zmieniono wiele przepisów, które miały charakter zbyt instrukcyjny, represyjny albo trudny do jednoznacznego stosowania.
Najważniejsze kierunki zmian w KEZA
1. Jasny zakres podmiotowy
Kodeks dotyczy wyłącznie architektów – członków IARP. Usunięto odniesienia do firm, podmiotów gospodarczych czy organizacji, co porządkuje odpowiedzialność etyczną i eliminuje wątpliwości interpretacyjne.
2. Wzmocnienie zasady należytej staranności
Nowy KEZA kładzie silny nacisk na osobistą odpowiedzialność architekta za jakość świadczonych usług, w tym realny nadzór nad projektami, które są podpisywane jego nazwiskiem.
To szczególnie istotne w kontekście walki z tzw. „podpisywactwem”, czyli praktyką sygnowania projektów bez faktycznego udziału w ich opracowaniu. Ma to szczególne znaczenie również dla osób przygotowujących się do zdobycia uprawnienia architektoniczne, ponieważ zasady etyki zawodowej są oceniane pośrednio zarówno na egzaminie, jak i w późniejszej praktyce zawodowej.
3. Relacje z klientem – więcej przejrzystości
Doprecyzowano zasady dotyczące umów, zakresu usług, terminów realizacji oraz odpowiedzialności. Klient ma mieć jasność:
- co architekt wykonuje,
- za co odpowiada,
- jakie są realne granice jego zobowiązań.
4. Ochrona interesu publicznego i jakości przestrzeni
Silniej podkreślono rolę architekta w kształtowaniu środowiska zbudowanego, ochronie dziedzictwa kulturowego i naturalnego oraz dążeniu do podnoszenia jakości życia.
5. Konkursy, przetargi i krytyka architektoniczna
Przywrócono i przedefiniowano reguły dotyczące konkursów architektonicznych, zastępując sztywne zakazy zasadami dobrych praktyk. Uporządkowano też zasady krytyki architektonicznej, wskazując, że powinna być merytoryczna, rzeczowa i skierowana do projektu, a nie osoby.
Co oznacza nowy KEZA w praktyce?
Dla architektów nowy Kodeks oznacza:
- większą czytelność zasad odpowiedzialności zawodowej,
- lepsze dopasowanie etyki do realiów codziennej praktyki,
- mniejsze ryzyko arbitralnych interpretacji w postępowaniach dyscyplinarnych.
Dla klientów i społeczeństwa to sygnał, że środowisko architektoniczne świadomie wzmacnia standardy jakości, przejrzystości i zaufania publicznego.
Podsumowanie
Nowy KEZA nie jest rewolucją, ale dojrzałą ewolucją zasad etyki zawodowej architektów. Opiera się na doświadczeniu, orzecznictwie i realiach rynku, jednocześnie jasno definiując, że etyka architekta zaczyna się tam, gdzie bierze on osobistą odpowiedzialność za swoją pracę.
Od 1 stycznia 2026 r. każdy architekt powinien znać nowe brzmienie Kodeksu – nie tylko jako dokument formalny, ale jako praktyczny punkt odniesienia w codziennej pracy zawodowej.
Pobierz tekst KEZA na 2026 rok
